Trong những giờ phút cuối cùng trên thập tự giá, Chúa Giê-xu đã được đưa cho uống một thứ gì đó từ miếng bọt biển — một hành động mà nhiều độc giả Kinh Thánh đọc qua mà không nhận ra tầm quan trọng lịch sử và thần học sâu sắc ẩn chứa bên trong. Thứ đó chính là Posca — đồ uống quen thuộc hằng ngày của người lính La Mã. Để hiểu đúng phân đoạn Kinh Thánh này, chúng ta cần nhìn vào bối cảnh lịch sử, văn hóa La Mã, và từ đó nghe lại lời Kinh Thánh với tai mới.
I. Posca Là Gì? — Bối Cảnh Lịch Sử
Posca (tiếng Latin: posca) là một loại đồ uống phổ biến trong quân đội La Mã, được pha chế từ giấm rượu nho (acetum) hòa với nước, đôi khi thêm một số loại thảo mộc như coriander (ngò rí), thyme (xạ hương), hoặc mật ong để tạo hương vị. Công thức cơ bản nhất gồm:
- Acetum — giấm rượu, sản phẩm của quá trình lên men rượu nho tiếp tục
- Aqua — nước, thường là nước không đảm bảo vệ sinh nếu uống thẳng
- Đôi khi thêm muối, mật ong hoặc thảo dược tùy điều kiện
Trong tiếng Hy Lạp, từ tương đương là ὄξος (oxos), nghĩa đen là "giấm" hay "rượu chua". Đây là từ được dùng trong các sách Phúc Âm khi mô tả thứ người ta đưa cho Chúa Giê-xu uống. Còn trong tiếng Hê-bơ-rơ, khái niệm tương đương là חֹמֶץ (chomets) — xuất hiện trong Cựu Ước, đặc biệt trong các Thi Thiên tiên tri.
II. Vai Trò Của Posca Trong Quân Đội La Mã
Posca không phải là thứ uống xa xỉ hay hình phạt — đây là đồ uống tiêu chuẩn, thực dụng của người lính La Mã bình thường. Có nhiều lý do người La Mã ưa chuộng Posca:
- Khử trùng: Axit axetic trong giấm có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn, khiến Posca an toàn hơn nước thông thường trong thời cổ đại khi nguồn nước thường bị ô nhiễm.
- Bù điện giải: Hỗn hợp giấm-nước-muối bù lại khoáng chất và nước mất đi qua mồ hôi trong điều kiện chiến đấu và hành quân dưới nắng.
- Giá rẻ và dễ sản xuất: Giấm là sản phẩm phụ tự nhiên của rượu nho — rẻ hơn nhiều so với rượu vang. Đây là thức uống của tầng lớp bình dân và binh lính.
- Làm dịu cơn khát: Vị chua của giấm kích thích sản xuất nước bọt và mang lại cảm giác mát lạnh tức thời.
Hoàng đế La Mã Hadrian (76–138 CN) nổi tiếng vì từ chối đặc quyền hoàng gia để uống Posca cùng binh lính — đây được coi là biểu tượng của sự lãnh đạo khiêm nhường. Posca gắn liền với hình ảnh người lính bình thường, người làm thuê, và tầng lớp lao động La Mã.
III. Posca Trong Kinh Thánh — Từ Tiên Tri Đến Thập Tự Giá
Điều kỳ diệu là Kinh Thánh đã tiên tri về sự kiện này hơn 1.000 năm trước khi nó xảy ra:
Thi Thiên 69:21 (KJV/Truyền Thống): "Họ cho ta ăn mật đắng; khi ta khát, họ cho ta uống giấm." — חֹמֶץ (chomets)
Đây là lời của Đa-vít viết trong một Thi Thiên than thở (Psalm of Lament), nhưng được Tân Ước nhận ra là lời tiên tri về Đấng Mê-si. Bốn sách Phúc Âm đều ghi lại sự kiện đưa giấm cho Chúa Giê-xu:
- Ma-thi-ơ 27:48 — "Tức thì có một người trong bọn chạy lấy bông biển, nhúng vào giấm (ὄξος - oxos), rồi để trên cây sậy mà đưa cho Ngài uống."
- Mác 15:36 — "Có một người chạy đi, lấy bông biển nhúng vào giấm, để trên cây sậy mà cho Ngài uống."
- Lu-ca 23:36 — "Những lính tráng cũng chế nhạo Ngài; chúng đến gần, đưa giấm cho Ngài uống."
- Giăng 19:28-30 — "Sau đó, Đức Chúa Jêsus, biết rằng mọi sự đã được trọn, để cho lời Kinh Thánh được ứng nghiệm, bèn phán: Ta khát. Ở đó có một bình đầy giấm (ὄξος); vậy người ta nhúng bông biển vào giấm, rồi buộc vào nhành hương thảo (ὑσσώπῳ - hyssōpō), đưa đến miệng Ngài. Khi Đức Chúa Jêsus chịu lấy giấm rồi, bèn phán: Mọi sự đã được trọn."
Giăng là phúc âm duy nhất đề cập đến nhành hương thảo (hyssop — ὑσσώπῳ). Đây không phải ngẫu nhiên. Trong Xuất Ê-díp-tô Ký 12:22, hương thảo được dùng để bôi huyết chiên con trên mày cửa trong đêm lễ Vượt Qua (פֶּסַח - Pesach). Giăng đang vẽ một bức tranh thần học sâu sắc: Chúa Giê-xu là Chiên Con Vượt Qua thật — và hương thảo kết nối hai biến cố cứu rỗi lại với nhau.
IV. Giải Kinh: "Ta Khát" — Tiếng Kêu Giữa Thập Tự Giá
Trong Giăng 19:28, Chúa Giê-xu phán: "Διψῶ" (Dipsō) — "Ta khát." Đây là một trong bảy lời cuối cùng của Ngài trên thập tự giá. Sự kiện nhận Posca xảy ra ngay sau lời này. Có ít nhất hai chiều kích để hiểu:
1. Thể xác thật sự: Sau nhiều giờ bị đánh đòn, đội mão gai, đóng đinh, mất máu và treo dưới ánh mặt trời — cơ thể Ngài kiệt sức và mất nước nghiêm trọng. Đây là cơn khát thật của con người thật. Điều này khẳng định nhân tính hoàn toàn của Đấng Christ — Ngài là Đức Chúa Trời thật và con người thật (học thuyết hypostatic union).
2. Ứng nghiệm Kinh Thánh: Giăng viết rõ: "để cho lời Kinh Thánh được ứng nghiệm". Điều này chỉ về Thi Thiên 69:21 và 22:15 ("Họng ta khô như đất sét"). Mỗi chi tiết của cuộc thương khó đều là sự ứng nghiệm có chủ ý của kế hoạch cứu rỗi thiên thượng.
Điều đáng chú ý: Trước đó (Ma-thi-ơ 27:34), người ta đã đưa cho Ngài rượu pha mật đắng (χολή - cholē) — một thứ có tác dụng gây tê, nhưng Ngài từ chối. Ngài chọn chịu đau trọn vẹn, tỉnh táo hoàn toàn để gánh lấy tội lỗi nhân loại. Nhưng lần sau, khi nhận Posca, Ngài uống — vì đó là lúc Ngài sắp tuyên bố hoàn thành công việc cứu rỗi: "Mọi sự đã được trọn!" (Τετέλεσται - Tetelestai).
Tetelestai là thuật ngữ thương mại thời La Mã, nghĩa là "đã thanh toán đầy đủ" — đóng dấu lên hóa đơn nợ đã trả xong. Đây là tuyên ngôn của sự hoàn thành trọn vẹn công cuộc cứu chuộc.
V. Ý Nghĩa Thần Học — Từ Posca Đến Ân Điển
Người lính La Mã đưa Posca cho Chúa Giê-xu — thức uống bình dân nhất, rẻ nhất, thức uống của người vô danh. Trong sự hạ mình tuyệt đối đó, chúng ta thấy:
- Sự đồng nhất với người thấp hèn: Đức Chúa Trời nhập thể không chỉ sinh trong máng cỏ, mà đến lúc chết cũng nhận thứ đồ uống của người lính hạng thấp. Ngài đồng hành với kẻ cùng khổ đến cùng.
- Cơn khát thuộc linh: Giăng 4:14 — Chính Ngài từng hứa ban "nước hằng sống". Ngài — Nguồn nước sự sống — đã trở nên khát để chúng ta được no thỏa đời đời.
- II Cô-rinh-tô 8:9: "Vì anh em biết ơn của Đức Chúa Jêsus Christ chúng ta: Ngài vốn giàu, vì anh em mà tự làm ra nghèo, hầu cho bởi sự nghèo Ngài, anh em được nên giàu."
VI. Ứng Dụng Thực Tiễn Cho Đời Sống Cơ Đốc Nhân
Câu chuyện về Posca không chỉ là lịch sử — nó mang đến những bài học thiết thực cho đời sống đức tin hôm nay:
1. Biết ơn trong hoàn cảnh đơn sơ: Posca là thứ đơn giản nhất, bình thường nhất — nhưng Đức Chúa Trời có thể dùng những điều bình thường để hoàn thành những mục đích lớn lao. Bạn có đang coi thường những ơn "nhỏ" trong cuộc sống không?
Phi-líp 4:11: "Ta đã học được sự bằng lòng trong mọi hoàn cảnh ta đang ở."
2. Nhớ đến sự thật của sự thương khó: Chúa không chịu khổ một cách trừu tượng — Ngài thực sự khát, thực sự đau, thực sự chết. Mỗi khi bạn đối mặt với đau khổ, hãy nhớ rằng Ngài biết cảm giác đó từ trong ra ngoài.
Hê-bơ-rơ 4:15: "Vì chúng ta không có thầy tế lễ thượng phẩm không thể cảm thông sự yếu đuối chúng ta, bèn có một thầy tế lễ bị thử thách trong mọi việc cũng như chúng ta, song chẳng phạm tội."
3. Mọi sự đã được trọn — Sống trong sự tự do: Tetelestai — đã hoàn thành! Không có tội nào bạn cần tự chuộc thêm. Không có gánh nặng nào bạn cần tự mang thêm. Hãy sống trong sự tự do của người được chuộc.
Ga-la-ti 5:1: "Đấng Christ đã buông tha chúng ta cho được tự do; vậy hãy đứng vững, chớ lại mang lấy ách tôi mọi nữa."
4. Chú ý đến chi tiết nhỏ trong Kinh Thánh: Một chi tiết về Posca — thức uống mà nhiều người đọc qua không để ý — lại mở ra cả một thế giới thần học phong phú. Hãy đọc Kinh Thánh chậm, đào sâu, và tra cứu bối cảnh lịch sử, ngôn ngữ gốc.
5. Đồng cảm với người đang khổ: Như người lính đưa Posca cho Chúa — dù là cử chỉ đơn giản — bạn có thể đến với người đang đau khổ bằng những điều nhỏ bé. Một ly nước, một lời an ủi, một cái nắm tay — đôi khi đó là tất cả những gì cần thiết.
Ma-thi-ơ 25:35: "Vì ta đói, các ngươi đã cho ta ăn; ta khát, các ngươi đã cho ta uống..."
VII. Kết Luận — Từ Bình Giấm Đến Thập Tự Giá Trống Rỗng
Posca — một bình giấm của người lính hạng thấp — đã trở thành một phần trong kịch bản cứu rỗi vĩ đại nhất lịch sử. Từ Thi Thiên 69 được viết bởi Đa-vít hàng ngàn năm trước, đến phòng xử án của Phi-lát, đến đỉnh Gô-gô-tha, đến bình giấm và nhành hương thảo — tất cả đều được sắp đặt trong bàn tay của Đức Chúa Trời toàn tri.
Khi Chúa Giê-xu thốt ra "Διψῶ — Ta khát", Ngài không chỉ nói về cơn khát thể xác. Ngài là Chiên Con Thiên Thượng, đang gánh tội lỗi của cả nhân loại trên vai, bị Đức Chúa Trời Cha quay mặt đi (Ma-thi-ơ 27:46), chịu sự xa cách khỏi Nguồn Sống — điều mà tội nhân đáng chịu — để chúng ta không bao giờ phải khát sự hiện diện của Đức Chúa Trời đời đời.
Và khi Ngài uống ngụm Posca cuối cùng đó, Ngài đóng dấu lại toàn bộ công trình cứu rỗi bằng câu tuyên bố vang vọng mọi thời đại:
Τετέλεσται — "Mọi sự đã được trọn!" (Giăng 19:30)
Đây không phải tiếng kêu thất bại — đây là tiếng kêu chiến thắng. Bình giấm của người lính La Mã đã được Đức Chúa Trời dùng như dấu chấm hết cho chương tội lỗi, và mở ra chương bất tử mới — sự phục sinh sau ba ngày.
Kính mời bạn dừng lại, suy ngẫm về những chi tiết nhỏ trong Kinh Thánh — vì trong mỗi chi tiết đó, Đức Chúa Trời đang thì thầm tình yêu thương vĩ đại của Ngài dành cho bạn.