Làm thế nào để đọc và hiểu Kinh Thánh đúng cách cho người mới bắt đầu?

Kinh Thánh — trong tiếng Hy Lạp là Biblia (βιβλία), có nghĩa là "những cuốn sách" — là tập hợp 66 sách được viết bởi hơn 40 tác giả trong khoảng 1.500 năm, nhưng tất cả đều được linh cảm bởi một Tác Giả duy nhất: Đức Thánh Linh. II Ti-mô-thê 3:16-17 xác quyết rõ ràng:

Đối với người mới bắt đầu, Kinh Thánh có thể trở nên bối rối, xa lạ, thậm chí khó hiểu. Nhưng tin vui là: Đức Chúa Trời muốn Lời Ngài được hiểu. Ngài đã ban Đức Thánh Linh — Parakletos (παράκλητος), "Đấng Bầu Chữa / Đấng An Ủi" — để dẫn dắt chúng ta vào mọi lẽ thật (Giăng 16:13). Bài nghiên cứu này sẽ hướng dẫn bạn từng bước cụ thể để đọc, hiểu và áp dụng Kinh Thánh một cách đúng đắn.

I. Nền Tảng: Hiểu Cấu Trúc của Kinh Thánh

Trước khi đọc, bạn cần biết Kinh Thánh được cấu thành như thế nào. Kinh Thánh gồm hai phần chính:

• Cựu Ước (Old Testament / Tanakh) — 39 sách, viết bằng tiếng Hê-bơ-rơ (Ivrit, עִבְרִית) và một phần tiếng A-ra-maic. Ghi lại lịch sử sáng tạo, sự sa ngã, giao ước của Đức Chúa Trời với dân Y-sơ-ra-ên, và những lời tiên tri về Đấng Mê-si-a.
• Tân Ước (New Testament) — 27 sách, viết bằng tiếng Hy Lạp thông dụng (Koine Greek, Κοινή Ελληνική). Ghi lại cuộc đời, sự chết, sự phục sinh của Chúa Giê-xu, sự hình thành Hội Thánh và các thư tín giáo lý.

Nguyên tắc quan trọng: Cựu Ước là nền móng, Tân Ước là sự hoàn thành. Chúa Giê-xu phán: "Các ngươi đừng tưởng ta đến để bãi bỏ luật pháp hay các tiên tri; ta đến không phải để bãi bỏ, bèn là để làm cho trọn" (Ma-thi-ơ 5:17). Cả hai phần đều cần thiết và bổ sung cho nhau.

II. Bước Đầu Tiên: Cầu Nguyện Trước Khi Đọc

Đây là bước quan trọng nhất mà nhiều người bỏ qua. Kinh Thánh không phải là một cuốn sách học thuật thông thường — đây là Lời Sống của Đức Chúa Trời Hằng Sống. Vì vậy, chúng ta cần Đức Thánh Linh soi sáng tâm trí để hiểu.

Thi Thiên 119:18 là lời cầu nguyện mẫu tuyệt vời: "Xin Chúa mở mắt con, để con thấy những điều kỳ diệu trong luật pháp Chúa." Từ "mở mắt" trong tiếng Hê-bơ-rơ là gal-einai (גַּל־עֵינַי), mang nghĩa "lột bỏ màn che" — hàm ý rằng chân lý thuộc linh cần được Đức Chúa Trời mặc khải, không thể tự sức người mà hiểu được.

III. Chọn Điểm Bắt Đầu Đúng Đắn

Nhiều người mới tin Chúa bắt đầu đọc từ Sáng Thế Ký và bỏ cuộc khi gặp những bảng gia phả dài dòng. Đây là một số lộ trình được đề nghị:

• Lộ trình 1 — Phúc Âm Giăng: Là sách tốt nhất để bắt đầu vì trình bày rõ ràng Chúa Giê-xu là ai, tại sao Ngài đến, và ý nghĩa của đức tin. Giăng 20:31 xác nhận mục đích sách: "Nhưng các việc nầy đã chép, để cho các ngươi tin rằng Đức Chúa Jêsus là Đấng Christ, tức là Con Đức Chúa Trời, và để khi các ngươi tin, thì nhờ danh Ngài mà được sự sống."
• Lộ trình 2 — Phúc Âm Mác: Ngắn nhất trong 4 Phúc Âm, tập trung vào hành động của Chúa Giê-xu, phù hợp với người thích đọc nhanh và súc tích.
• Lộ trình 3 — Thi Thiên + Châm Ngôn: Đọc xen kẽ mỗi ngày một Thi Thiên (cho tâm linh) và một chương Châm Ngôn (cho sự khôn ngoan thực tiễn).

IV. Phương Pháp Giải Kinh Đúng Đắn (Hermeneutics)

Hermeneutics (ἑρμηνευτική) là khoa học giải thích và hiểu Kinh Thánh. Có một số nguyên tắc cơ bản mà người đọc cần nắm:

1. Nguyên Tắc Văn Cảnh (Context)

Đây là nguyên tắc vàng của giải kinh: "Câu văn trong ngữ cảnh, ngữ cảnh trong sách, sách trong toàn Kinh Thánh." Một câu Kinh Thánh bị tách ra khỏi văn cảnh có thể bị hiểu sai hoàn toàn. Ví dụ: Phi-líp 4:13 — "Tôi làm được mọi sự nhờ Đấng ban thêm sức cho tôi" — không có nghĩa là bạn có thể làm bất cứ điều gì bạn muốn, mà là Phao-lô đang nói về sự thỏa lòng trong mọi hoàn cảnh (xem câu 11-12).

2. Nguyên Tắc Thể Loại Văn Học (Literary Genre)

Kinh Thánh chứa nhiều thể loại văn học khác nhau:

• Lịch sử (Xuất Hành, Các Vua) — đọc theo nghĩa đen lịch sử
• Thơ ca (Thi Thiên, Nhã Ca) — chứa hình ảnh ẩn dụ phong phú
• Tiên tri (Ê-sai, Giê-rê-mi) — cần hiểu bối cảnh lịch sử và ứng nghiệm
• Thư tín (Rô-ma, Ê-phê-sô) — giáo lý và ứng dụng thực tiễn
• Khải Huyền — văn học khải thị đầy biểu tượng, cần thận trọng khi giải thích

3. Nguyên Tắc Kinh Thánh Giải Nghĩa Kinh Thánh

Một đoạn khó hiểu nên được giải thích bởi những đoạn rõ ràng hơn. Đây là phương pháp mà các Nhà Cải Chánh gọi là "Scriptura Scripturae interpres" — Kinh Thánh là người giải thích Kinh Thánh. Ví dụ: Để hiểu sâu về Lễ Vượt Qua trong Xuất Hành 12, hãy đọc I Cô-rinh-tô 5:7 — "Vì Đấng Christ là con sinh lễ Vượt qua của chúng ta, đã bị giết rồi."

4. Nguyên Tắc Ý Định Tác Giả (Authorial Intent)

Luôn hỏi: "Tác giả muốn nói gì với độc giả nguyên thủy của mình?" Ý nghĩa của một đoạn văn không thay đổi theo thời gian — chỉ có sự áp dụng mới thay đổi. Ê-sai 7:14 về "nữ đồng trinh" — từ Hê-bơ-rơ 'almah (עַלְמָה, "thiếu nữ trẻ") — được Bản LXX (Septuagint) dịch là parthenos (παρθένος, "đồng trinh"), và Tân Ước ứng nghiệm trong Ma-thi-ơ 1:23 về sự giáng sinh của Đấng Christ.

V. Công Cụ Hỗ Trợ cho Người Mới Bắt Đầu

Để học Kinh Thánh hiệu quả hơn, có một số công cụ hữu ích:

• Bản Kinh Thánh: Đối với tiếng Việt, Kinh Thánh Tin Lành 1925 (Bản Truyền Thống) là bản được dùng phổ biến nhất trong các Hội Thánh Tin Lành Việt Nam. Nên có thêm một bản dịch hiện đại để so sánh.
• Nhật Ký Kinh Thánh (Bible Journal): Ghi lại những gì bạn đọc, điều bạn hiểu, và cách áp dụng vào cuộc sống.
• Concordance & Từ Điển Kinh Thánh: Giúp tìm kiếm từ nguyên gốc tiếng Hê-bơ-rơ và Hy Lạp (Strong's Concordance).
• Nhóm Học Kinh Thánh: Gióp 2:11 và Hê-bơ-rơ 10:24-25 nhắc nhở chúng ta không nên cô độc trong hành trình đức tin.

VI. Ứng Dụng Thực Tiễn — Phương Pháp SOAP

Một trong những phương pháp học Kinh Thánh được nhiều tín hữu áp dụng hiệu quả là phương pháp SOAP:

VII. Những Lỗi Thường Gặp Cần Tránh

• Eisegesis thay vì Exegesis: Eisegesis (εἰσήγησις) là đọc ý kiến của mình vào Kinh Thánh; Exegesis (ἐξήγησις) là rút ra ý nghĩa từ Kinh Thánh. Người đọc Kinh Thánh đúng đắn phải thực hành exegesis — để Kinh Thánh nói, không phải nói thay Kinh Thánh.
• Bỏ qua văn cảnh lịch sử: Ví dụ, I Cô-rinh-tô 14 về việc phụ nữ "im lặng trong Hội Thánh" cần được hiểu trong bối cảnh văn hóa Cô-rinh-tô thế kỷ 1, không phải áp đặt hoàn toàn theo nghĩa đen vào mọi thời đại.
• Đọc mà không thực hành: Gia-cơ 1:22 cảnh báo: "Hãy làm theo lời, chớ lấy nghe làm đủ mà lừa dối lòng mình."
• Không có kế hoạch đọc có hệ thống: Đọc ngẫu nhiên sẽ dẫn đến hiểu biết mảnh vỡ. Hãy sử dụng kế hoạch đọc Kinh Thánh (Bible Reading Plan) để đọc trọn vẹn và cân bằng.

VIII. Kế Hoạch Thực Tế Cho Người Mới Bắt Đầu

Dưới đây là kế hoạch 30 ngày đề nghị:

• Tuần 1-2: Đọc Phúc Âm Giăng (21 chương) — 1-2 chương/ngày, dùng phương pháp SOAP
• Tuần 3: Đọc Phúc Âm Mác — hiểu hành động và quyền năng của Chúa Giê-xu
• Tuần 4: Đọc Rô-ma 1-8 — nền tảng giáo lý về ân điển và sự cứu rỗi
• Mỗi ngày: Đọc 1 Thi Thiên và 1 chương Châm Ngôn (có 31 chương, hoàn hảo cho mỗi tháng)

IX. Chúa Giê-xu — Trung Tâm của Toàn Bộ Kinh Thánh

Điều quan trọng nhất người đọc Kinh Thánh cần nhớ: Toàn bộ Kinh Thánh đều hướng về Chúa Giê-xu Christ. Chính Ngài đã xác nhận điều này:

Từ martyreo (μαρτυρέω) trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là "làm chứng, xác nhận" — toàn bộ Kinh Thánh, từ Sáng Thế Ký đến Khải Huyền, đều là bằng chứng sống động về Chúa Giê-xu Christ. Khi bạn đọc về con chiên sinh tế trong Lê-vi Ký, bạn thấy Chúa Giê-xu là "Chiên Con của Đức Chúa Trời" (Giăng 1:29). Khi bạn đọc về manna trong đồng vắng, bạn thấy Chúa Giê-xu là "Bánh Sự Sống" (Giăng 6:35). Kinh Thánh không phải là một bộ quy tắc đạo đức — đây là câu chuyện cứu chuộc vĩ đại của Đức Chúa Trời qua Con Ngài.

Kết Luận — Hành Trình Trọn Đời

Đọc và hiểu Kinh Thánh không phải là đích đến — đó là một hành trình trọn đời. Thi Thiên 119:105 tuyên bố: "Lời Chúa là ngọn đèn cho chân tôi, ánh sáng cho đường lối tôi." Từ ner (נֵר, "đèn") trong tiếng Hê-bơ-rơ gợi lên hình ảnh ngọn đèn dầu chiếu sáng từng bước chân trong đêm tối — Lời Chúa không chiếu sáng toàn bộ con đường cùng một lúc, nhưng đủ sáng cho từng bước bạn đang đi.

Hãy bắt đầu hôm nay — dù chỉ 10 phút mỗi sáng. Đừng nản lòng khi gặp những phần khó hiểu. Hê-bơ-rơ 4:12 nhắc nhở chúng ta: "Vì lời của Đức Chúa Trời là lời sống và linh nghiệm, sắc hơn gươm hai lưỡi." Từ zao (ζάω, "sống động, có sự sống") — Lời Chúa có sự sống trong chính nó, và sự sống đó sẽ biến đổi bạn khi bạn đọc với tấm lòng rộng mở và tinh thần cầu nguyện.

Cầu xin Đức Chúa Trời mở mắt tâm linh bạn khi bạn đọc Lời Ngài, để bạn không chỉ biết về Ngài, mà thật sự biết Ngài — Đấng là Đường Đi, Lẽ Thật và Sự Sống (Giăng 14:6). A-men.