Trong lịch sử của dân Y-sơ-ra-ên, việc xây cất và hoàn thành Đền thờ thứ hai là một sự kiện trọng yếu, không chỉ về mặt vật chất mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, biểu hiện sự phục hưng và lòng thành kính của một dân tộc sau những năm tháng lưu lạc. Sách Ê-xơ-ra, đặc biệt chương 6, là nguồn tư liệu Kinh Thánh chính yếu ghi lại chi tiết về sự hoàn tất này. Bài nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích bối cảnh lịch sử, các sự kiện được ghi chép, và khám phá năm hoàn thành của Đền thờ thứ hai, cùng với những ứng dụng thiết thực cho đời sống Cơ Đốc nhân ngày nay.
Đền thờ thứ nhất, được vua Solomon xây cất khoảng năm 966 BC và hoàn thành năm 959 BC (1 Các Vua 6-8), là trung tâm tôn giáo và quốc gia của Y-sơ-ra-ên. Sau nhiều thế kỷ, vì sự bội nghịch của dân sự, Đức Chúa Trời đã cho phép sự hủy phá đền thờ này. Năm 586 BC, vua Nebuchadnezzar của Ba-by-lôn đã phá hủy Đền thờ thứ nhất và bắt dân Y-sơ-ra-ên lưu lạc (2 Các Vua 25:8-9). Sự kiện này đánh dấu một thời kỳ đau thương, nhưng cũng là thời kỳ Đức Chúa Trời dùng để thanh tẩy và phục hồi dân sự của Ngài.
Trong sự lưu lạc, nhiều người Y-sơ-ra-ên vẫn giữ lòng trông cậy vào những lời tiên tri, như lời của Jeremiah về thời kỳ lưu lạc 70 năm (Jeremiah 25:11-12; 29:10). Sau 70 năm, Đức Chúa Trời đã dấy lên vua Cyrus của Persia, để ban chiếu chỉ cho phép dân Y-sơ-ra-ên trở về và xây lại Đền thờ tại Jerusalem. Đây là sự khởi đầu của Đền thờ thứ hai.
Sách Ê-xơ-ra chương 1 ghi lại chiếu chỉ của vua Cyrus vào năm đầu trị vì của ông, tức năm 538 BC (Ê-xơ-ra 1:1-4). Chiếu chỉ này không chỉ cho phép dân Y-sơ-ra-ên trở về, mà còn ra lệnh xây cất Đền thờ của Đức Chúa Trời tại Jerusalem. Đây là một sự kiện lịch sử phi thường, thể hiện sự kiểm soát của Đức Chúa Trời trên các vua chúa và các quốc gia. Từ ngữ "chiếu chỉ" (Hebrew: dath) mang ý nghĩa một luật lệ hoặc mệnh lệnh có tính pháp lý cao, không thể bị phản bác.
Một nhóm người Y-sơ-ra-ên, dưới sự lãnh đạo của Zerubbabel (là quan trưởng) và Jeshua (là thầy tế lễ), đã trở về và khởi sự xây cất Đền thờ vào năm 536 BC (Ê-xơ-ra 3:8). Họ đã lập nền và bắt đầu công việc với lòng nhiệt thành. Tuy nhiên, công việc này đã gặp sự chống đối từ những người dân xứ đó, và cuối cùng bị ngưng trệ do sự cản trở và sắc lệnh của vua Artaxerxes (hay có thể là một vua khác trong thời kỳ đó) (Ê-xơ-ra 4:1-24). Công việc xây cất bị đình trệ khoảng từ năm 536 BC đến khoảng năm 520 BC.
Chương 6 của sách Ê-xơ-ra là điểm then chốt cho sự hoàn thành Đền thờ thứ hai. Trong thời kỳ trị vì của vua Darius I (Darius the Great), các tiên tri Haggai và Zechariah đã khích lệ dân sự tiếp tục công việc xây cất (Haggai 1:1-15; Zechariah 1:1-6). Sự khích lệ này đã dấy lên lòng nhiệt thành nơi Zerubbabel và Jeshua, và họ lại khởi sự xây cất Đền thờ.
Khi Tattenai, quan tổng trấn của vùng, và các đồng liêu thấy công việc xây cất, họ đã hỏi và viết thư cho vua Darius để xác minh về chiếu chỉ của Cyrus (Ê-xơ-ra 5:3-17). Vua Darius đã ra lệnh tìm kiếm trong kho văn kiện, và tại thành Achmetha (Ecbatana), họ tìm được chiếu chỉ của Cyrus ghi lại mệnh lệnh xây cất Đền thờ (Ê-xơ-ra 6:1-2).
Chiếu chỉ của Darius trong Ê-xơ-ra 6:6-12 là một sự củng cố và mở rộng chiếu chỉ của Cyrus. Darius không chỉ ra lệnh cho Tattenai không được cản trở công việc, mà còn chỉ thị rằng công việc phải được hỗ trợ bằng ngân khoản từ thuế vụ của vùng, và cung cấp các vật dụng cần thiết cho việc dâng tế lễ (Ê-xơ-ra 6:8-10). Đây là một sự bảo vệ và chu cấp đáng kinh ngạc từ một vua ngoại bang, thể hiện sự tể trị của Đức Chúa Trời.
Ê-xơ-ra 6:14-15 là những câu Kinh Thánh quan trọng ghi lại sự hoàn thành:
"Vậy, các trưởng lão của dân Y-sơ-ra-ên cứ xây cất và làm theo lời tiên tri của Haggai và Xa-cha-ri, con trai của Y-đô. Việc xây cất nầy được thành công bởi lệnh của Đức Chúa Trời, và bởi chiếu chỉ của Cyrus, Darius, và Artaxerxes, vua nước Phe-rơ-sơ. Ngày thứ ba tháng A-đa, năm thứ sáu đời vua Darius, cái đền này được xây cất xong." (Ê-xơ-ra 6:14-15, Kinh Thánh Truyền Thống 1925)
Kinh Thánh cho chúng ta một thời điểm rất cụ thể: "ngày thứ ba tháng A-đa, năm thứ sáu đời vua Darius". Để xác định năm lịch sử này, chúng ta cần hiểu về niên đại của vua Darius I.
Vua Darius I bắt đầu trị vì vào năm 522 BC sau khi chiến thắng Gaumata (the pseudo-Smerdis). Niên đại trị vì của ông được xác định từ năm 522 BC đến 486 BC. Vậy, "năm thứ sáu đời vua Darius" sẽ là năm 516 BC (522 - 6 = 516 BC). Tháng Adar là tháng cuối cùng trong năm lịch Hebrew, tương ứng khoảng tháng Feb-Mar trong lịch Gregorian. Ngày thứ 3 của tháng Adar năm 516 BC là ngày hoàn thành Đền thờ thứ hai.
Việc xác định này phù hợp với các sự kiện lịch sử khác. Sự khởi đầu xây cất vào 536 BC, sau đó bị đình trệ khoảng 16 năm (536-520 BC), và sau khi được khích lệ bởi các tiên tri Haggai và Zechariah vào năm 520 BC, công việc tiếp tục và hoàn thành sau 4 năm (520-516 BC). Đền thờ thứ hai, thường được gọi là Đền thờ Zerubbabel, đã được hoàn thành vào năm 516 BC.
Từ ngữ "hoàn thành" (Hebrew: shalem) trong Ê-xơ-ra 6:15 có nghĩa là "được làm cho trọn vẹn, hoàn tất, hoàn thành". Điều này không chỉ về mặt vật chất, mà còn về sự hoàn thành mục đích của Đức Chúa Trời trong thời điểm đó.
Sự hoàn thành Đền thờ thứ hai không chỉ là một công trình xây cất, mà mang nhiều ý nghĩa tâm linh:
- Sự Phục Hồi của Giao Ước: Đền thờ là nơi biểu hiện sự hiện diện và giao ước của Đức Chúa Trời với dân Y-sơ-ra-ên. Việc xây lại Đền thờ sau sự lưu lạc cho thấy Đức Chúa Trời không từ bỏ dân sự của Ngài, và Ngài phục hồi những gì đã bị hủy phá.
- Sự Vâng Lời và Hợp Tác: Dân Y-sơ-ra-ên đã vâng lời chiếu chỉ của Đức Chúa Trời qua các tiên tri và các vua. Sự hợp tác giữa các nhà lãnh đạo tâm linh (tiên tri, thầy tế lễ) và nhà lãnh đạo chính trị (Zerubbabel) là một hình ảnh của sự đồng công trong công việc Chúa.
- Sự Chu Cấp của Đức Chúa Trời: Chiếu chỉ của Darius về việc chu cấp từ thuế vụ cho thấy Đức Chúa Trời có thể dùng cả những người ngoại bang để chu cấp cho công việc của Ngài. Đây là một sự khích lệ về sự tin cậy vào sự chu cấp của Chúa.
- Sự Kiên Trì và Nhẫn Nại: Công việc xây cất đã trải qua nhiều năm, với sự chống đối và đình trệ. Sự hoàn thành sau nhiều năm cho thấy giá trị của kiên trì và nhẫn nại trong công việc Chúa.
Lịch sử xây cất và hoàn thành Đền thờ thứ hai mang lại nhiều bài học ứng dụng cho đời sống Cơ Đốc nhân:
Dân Y-sơ-ra-ên đã vâng lời lời tiên tri của Haggai và Zechariah. Trong đời sống chúng ta, Kinh Thánh là lời tiên tri và mệnh lệnh của Đức Chúa Trời. Chúng ta cần học tập vâng lời Lời Chúa, ngay cả khi công việc bị chống đối hoặc đình trệ. Haggai 1:7-8 nói: "Đức Giê-hô-va phán như vầy: Các ngươi khá xem xét đường lối của mình. Các ngươi khá lên núi, đem gỗ về, và xây cất đền này; thì ta sẽ lấy làm vui thích, và sẽ được tôn trọng." Đức Chúa Trời vui thích khi chúng ta vâng lời và hành động theo Lời Ngài.
Công việc xây Đền thờ đã trải qua nhiều năm với sự chống đối. Trong đời sống, công việc Chúa (xây dựng gia đình, Hội Thánh, phục vụ) cũng có thể gặp khó khăn. Galatians 6:9 nói: "Chúng ta làm việc lành không nên mỏi mệt; vì nếu không trễ nải thì đến kỳ chúng ta sẽ gặt." Sự kiên trì là một đức tính quan trọng, và kết quả sẽ đến vào kỳ Chúa định.
Chiếu chỉ của Darius về việc chu cấp từ thuế vụ cho thấy Đức Chúa Trời có nhiều cách để chu cấp cho công việc của Ngài. Chúng ta cần tin cậy Chúa sẽ chu cấp những gì cần thiết cho công việc Ngài. Philippians 4:19 nhắc nhở: "Đức Chúa Trời của tôi sẽ làm cho đầy đủ mọi sự cần dùng của các bạn y theo sự giàu có của Ngài trong sự vinh hiển của Đức Chúa Jêsus Christ."
Công việc xây Đền thờ được thực hiện bởi nhiều người: Zerubbabel, Jeshua, các trưởng lão, và cả dân sự. Sự hiệp nhất và đồng công là yếu tố then chốt. Trong Hội Thánh ngày nay, 1 Corinthians 12:12 nói về sự hiệp một của thân thể Christ. Mỗi người có phần việc, và cùng nhau làm cho công việc Chúa được hoàn thành.
Đền thờ được hoàn thành vào năm thứ 6 của Darius, không sớm hơn hay trễ hơn. Đức Chúa Trời có thời điểm riêng cho mỗi công việc. Chúng ta cần học tập chờ đợi và làm việc trong thời điểm của Chúa. Ecclesiastes 3:1 nói: "Mọi việc có kỳ định, và mọi sự dưới trời có thì tiết."
Sự hoàn thành Đền thờ thứ hai vào ngày thứ 3 tháng Adar năm thứ 6 đời vua Darius (516 BC) là một sự kiện lịch sử và tâm linh quan trọng, được ghi chép chi tiết trong Ê-xơ-ra chương 6. Sự kiện này không chỉ cho thấy sự phục hưng của dân Y-sơ-ra-ên sau thời kỳ lưu lạc, mà còn biểu hiện sự tể trị của Đức Chúa Trời trên lịch sử và các vua chúa. Đức Chúa Trời đã dùng các tiên tri, các nhà lãnh đạo, và cả các vua ngoại bang để hoàn thành mục đích của Ngài.
Cho Cơ Đốc nhân ngày nay, lịch sử này khích lệ chúng ta vâng lời Lời Chúa, kiên trì trong công việc Ngài, tin cậy vào sự chu cấp của Ngài, hiệp nhất đồng công, và nhận biết thời điểm của Chúa trong mọi sự. Đền thờ thứ hai là một hình ảnh của sự phục hồi và hoàn thành mà Đức Chúa Trời muốn làm trong đời sống mỗi cá nhân và trong Hội Thánh của Ngài. Chúa Jêsus Christ là Đền thờ thật và trung tâm của sự cứu rỗi (John 2:19-21), và qua Ngài, chúng ta được phục hồi và xây dựng thành đền thờ sống của Đức Chúa Trời.
"Anh em cũng nhờ Ngài mà được xây đắp với nhau, để làm nhà của Đức Chúa Trời ở trong Thánh Linh." (Ê-phê-sô 2:22)