Trong đời sống tin kính, một câu hỏi quan trọng và thường được tranh luận là: “Việc làm có liên quan gì đến đức tin? Việc làm là bằng chứng của đức tin sống động hay là điều kiện để có đức tin?” Bài viết này sẽ nghiên cứu chuyên sâu về đề tài này qua lăng kính của Kinh Thánh, đặc biệt tập trung vào những phân đoạn then chốt và giải nghĩa từ nguyên ngữ Hy Lạp và Hê-bơ-rơ để làm sáng tỏ mối quan hệ giữa đức tin và việc làm trong kế hoạch cứu rỗi của Đức Chúa Trời.
Sứ đồ Gia-cơ đã viết một lời chất vấn thẳng thắn và đầy sức nặng: “Hỡi anh em, nếu ai nói mình có đức tin, mà không có việc làm, thì đức tin đó có ích gì? Đức tin đó có cứu người ấy được chăng?” (Gia-cơ 2:14). Câu hỏi này không phải để nghi ngờ giá trị của đức tin, mà để kiểm nghiệm tính chất sống động và thực tiễn của đức tin. Đức tin thật không chỉ là một niềm tin trong tâm trí, một sự tuyên xưng bằng miệng, mà phải được biểu lộ ra bằng một đời sống hành động phù hợp với niềm tin đó. Trong ngôn ngữ Hy Lạp, từ “đức tin” (pistis) mang ý nghĩa của “lòng tin cậy, sự trung tín, sự tin theo”. Đức tin chân thật luôn hàm chứa một sự đầu phục và một đời sống biến đổi.
Để hiểu rõ mối liên hệ này, chúng ta cần đi vào phân đoạn kinh điển: Gia-cơ 2:14-26. Sứ đồ Gia-cơ đưa ra hai ví dụ cụ thể: một người thiếu thốn và một người lạnh lẽo (câu 15-16). Nếu chỉ nói lời an ủi mà không có hành động giúp đỡ thực tế, thì lời nói đó trở nên vô giá trị. Đức tin không có việc làm là đức tin “chết” (nekra – chết, không có sức sống). Ngược lại, đức tin có việc làm là đức tin “sống” (zōs – sống động, có sinh khí).
Gia-cơ tiếp tục đưa ra hai minh họa lịch sử từ Kinh Thánh:
- Abraham (Gia-cơ 2:21-23): “Ấy là bởi việc làm mà Abraham được xưng là công bình, khi đã dâng con mình là Isaac trên bàn thờ.” Điều này không có nghĩa việc làm của Abraham làm cho ông được công bình, mà việc làm đó là bằng chứng cuối cùng và rõ ràng nhất của đức tin mà ông đã có từ lâu (xem Genesis 15:6). Đức tin của Abraham đã được “xưng là công bình” (edikaiōthē) nhiều năm trước khi ông dâng Isaac. Việc dâng Isaac là hành động chứng minh đức tin đó là thật và sống động. Đức tin và việc làm trong Abraham hợp nhất (synergei – cùng làm việc, hợp tác) và việc làm “làm cho trọn” (eteleiōthē) đức tin.
- Rahab (Gia-cơ 2:25): Người nữ gian trú Rahab được cứu không chỉ bởi tin vào Đức Chúa Trời của Israel (Joshua 2:9-11), mà bởi hành động tiếp đón và giúp đỡ các thám tử. Việc làm của bà là bằng chứng của đức tin mới nảy sinh, và đức tin đó được công nhận.
Gia-cơ tóm lại: “Vả, như thân thể không hơi thở thì chết, thì đức tin không việc làm cũng chết như vậy” (Gia-cơ 2:26). Đức tin và việc làm như thân thể và hơi thở. Thân thể (sōma) tồn tại nhưng không có hơi thở (pneuma) thì chỉ là một xác chết. Đức tin không có việc làm chỉ là một niềm tin hình thức, không có sức sống biến đổi.
Nguyên tắc này không chỉ xuất hiện trong Gia-cơ, mà là một mạch văn liên tục trong toàn bộ Kinh Thánh:
- Chúa Giê-xu dạy: “Các ngươi nhờ những trái nó mà nhận biết được” (Matthew 7:16-20). Trái (karpos) là kết quả tự nhiên, không thể thiếu của một cây sống. Đời sống và hành động (“trái”) của một người chứng minh bản chất thật (“cây”) của người đó. Chúa cũng phán: “Ai yêu mến Ta sẽ vâng giữ lời Ta” (John 14:23). Vâng giữ (tērēsei – gìn giữ, tuân theo) là hành động xuất phát từ đức tin và lòng yêu mến.
- Sứ đồ Phao-lô: Mặc dù Phao-lô nhấn mạnh đức tin là phương cách duy nhất để được cứu (Romans 3:28; Galatians 2:16), ông không bao giờ coi việc làm là tách biệt với đức tin. Trong Ephesians 2:8-10, ông viết: “Ấy là bởi đức tin mà được cứu… không bởi việc làm… Vì chúng ta là việc làm của Ngài, đã được dựng nên trong Đức Chúa Jêsus Christ để làm việc lành.” Việc lành (ergois agathois) là kết quả và mục đích của sự cứu rỗi, không là nguyên nhân của sự cứu rỗi.
- Các Thư Tín Chung: 1 John 3:18 khuyên: “Chúng ta đừng yêu mến bằng lời nói và tiếng nói, mà bằng việc làm và lẽ thật.” Việc làm (ergō) là phương tiện biểu lộ lòng yêu thương thật.
Hiểu rõ các từ ngữ nguyên ngữ giúp chúng ta phân biệt rõ ràng:
- Đức Tin (Pistis trong Hy Lạp, Emunah trong Hê-bơ-rơ): Không chỉ là niềm tin trí óc, mà bao hàm sự trung tín, tin cậy, và bền đỗ. Đức tin thật luôn đi đến hành động.
- Việc Làm (Ergon trong Hy Lạp, Ma’aseh trong Hê-bơ-rơ): Hành động, công việc, sự thể hiện. Trong bối cảnh này, không phải “việc làm của luật pháp” để được công bình (Romans 3:20), mà là “việc làm của đức tin” (1 Thessalonians 1:3) – những hành động xuất phát từ đức tin.
- Sống và Chết (Zōs và Nekra): Đức tin sống là đức tin có sinh khí, có khả năng sinh trái và biến đổi. Đức tin chết là đức tin chỉ tồn tại trên hình thức, không có năng lực.
Do đó, việc làm là bằng chứng (deigma – chứng cớ, minh chứng) của đức tin sống, không phải là điều kiện để có đức tin. Chúng ta được cứu chỉ bởi đức tin trong Chúa Giê-xu Christ, nhưng đức tin đó, một khi là thật và sống động, sẽ tự nhiên và không thể cưỡng lại được sinh ra những việc làm phù hợp với ý muốn của Đức Chúa Trời.
Làm thế nào để đức tin của chúng ta được thể hiện qua việc làm trong các lĩnh vực cụ thể của cuộc sống?
- Trong gia đình: Đức tin vào Chúa thể hiện qua việc yêu thương, nhịn nhục, và chăm sóc gia đình (Ephesians 5:22-6:4). Lời nói yêu thương phải được cụ thể bằng hành động quan tâm, hỗ trợ và hy sinh.
- Trong công việc và nghề nghiệp: “Hễ làm việc gì, hãy làm hết sức như cho Chúa, không như cho người ta” (Colossians 3:23). Lòng trung tín, chất lượng công việc, và thái độ làm việc là bằng chứng của đức tin nơi Chúa là Đấng cung ứng và chủ của chúng ta.
- Trong cộng đồng và xã hội: Đức tin thể hiện qua việc làm lành, giúp đỡ người thiếu thốn, công bố lẽ thật, và sống công chính (Matthew 5:16; James 1:27). Đây là “trái” mà người khác có thể “nhận biết” được.
- Trong Hội Thánh: Đức tin thể hiện qua việc dâng hi, phục vụ, khích lệ, và gây dựng anh em (Hebrews 10:24-25; 1 Corinthians 12:7). Đức tin không hoạt động là đức tin không có chức vụ trong thân thể Chúa.
- Trong sự thờ phượng và đời sống thuộc linh: Đức tin thể hiện qua việc vâng lời, học Kinh Thánh, cầu nguyện, và chia sẻ Tin Lành (John 4:24; Romans 12:1-2). Thờ phượng không chỉ là cảm xúc, mà là một đời sống đầu phục.
Mỗi hành động nhỏ, mỗi lựa chọn đúng đắn trong ngày, là một bằng chứng cho đức tin sống động trong chúng ta. Chúng ta không cố “tạo ra” việc làm để chứng minh đức tin, nhưng để đức tin thật của chúng ta, được nuôi dưỡng bằng Lời Chúa và Thánh Linh, tự nhiên dẫn dắt chúng ta đến những hành động phù hợp với đức tin đó.
Việc làm là bằng chứng không thể thiếu của một đức tin sống động. Như thân thể cần hơi thở, đức tin cần việc làm để chứng minh sự sống của nó. Đức tin cứu rỗi chúng ta là đức tin đặt trọn vẹn vào công việc cứu chuộc của Chúa Giê-xu Christ trên thập tự giá – một công việc hoàn tất của Ngài. Đức tin đó, khi là thật, sẽ không thể ở trạng thái “chết”, mà sẽ tự động sinh ra những “việc làm” phù hợp với ý muốn của Đấng mà chúng ta tin.
Hãy để đức tin của bạn không chỉ là một niềm tin trong tâm trí hay một sự tuyên xưng bằng miệng, mà là một đức tin sống động, được thể hiện qua một đời sống hành động biến đổi. “Hãy tỏ ra việc làm của đức tin mình” (James 2:18b). Khi đức tin và việc làm hợp nhất, chúng ta không chỉ được xưng là công bình bởi đức tin, mà còn sống một đời sống công bình thực tiễn, làm chứng cho ân điển và quyền năng của Đức Chúa Trời, và gây dựng cho nhiều người khác trong Đức Chúa Jêsus Christ.
Cuối cùng, mọi việc làm tốt đẹp của chúng ta phải luôn quy về Chúa Giê-xu, là nguồn và là mẫu mực của đức tin sống động. Ngài không chỉ là Đấng ban đức tin, mà là Đấng đã sống một đời sống hoàn toàn thể hiện đức tin qua việc làm vâng lời Cha đến cùng. Hãy noi gương Ngài.