Trong thế giới tâm linh và triết lý nhân sinh, một câu hỏi căn bản luôn được đặt ra: "Con người có thể tự cứu mình bằng những việc làm tốt, bằng nỗ lực cá nhân, hay sự cứu rỗi là một món quá hoàn tất từ bên ngoài?" Tin Lành, với nền tảng Kinh Thánh, đưa ra một lời giải đáp quyết định và dứt khoát qua một từ ngữ Hy Lạp đơn giản nhưng vĩ đại: "Tetelestai". Bài nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích từ ngữ này trong bối cảnh Kinh Thánh, giải nghĩa nguyên ngữ, và chứng minh cách nó hoàn toàn bác bỏ thuyết "cứu bởi việc làm".
Từ "Tetelestai" (Τετέλεσται) xuất hiện trong Giăng 19:30 của Kinh Thánh Tin Lành Việt Ngữ 1925: "Khi Đức Chúa Jêsus đã chịu lấy rượu, thì phán: Mọi sự đã trọn! Rồi Ngài trút linh hồn."
Trong nguyên bản Hy Lạp, đó là lời phán cuối cùng của Chúa Giê-xu trên thập tự giá.
Giải nghĩa nguyên ngữ:
- Tetelestai là hình thức động từ hoàn thành (perfect tense) của teleō (τελέω), nghĩa là "hoàn thành, làm trọn, kết thúc, đạt đến mục đích".
- Thể hoàn thành trong tiếng Hy Lạp mang ý nghĩa một hành động đã được hoàn tất trong quá khứ với kết quả tiếp tục tồn tại và có hiệu lực đến hiện tại. Nó không chỉ là "đã làm xong", mà là "đã làm xong và hiệu quả của việc đó vẫn đang hiện hữu, không thể đảo ngược".
- Từ này còn được sử dụng trong bối cảnh xã hội thời đó: trên các hóa đơn thuế, khi khoản nợ được thanh toán đầy đủ, người ta sẽ viết "Tetelestai" nghĩa là "Đã trả hết". Trong các văn kiện pháp lý, khi một hợp đồng hoàn tất, người ta cũng dùng từ này. Trong lĩnh vực tế lễ, khi một của lễ đã được dâng trọn vẹn và được chấp nhận.
Vậy, khi Chúa Giê-xu phán "Tetelestai", Ngài không chỉ tuyên bố sự chịu đau đã kết thúc, mà Ngài tuyên bố một sự hoàn tất có tính chất vĩnh cửu và pháp lý. Công việc cứu chuộc mà Ngài đến để làm – đó là gánh và cất đi tội lỗi của nhân loại – đã được hoàn thành một lần đủ cả. Không còn thiếu gì. Không cần bổ sung. Đó là một sự kiện đã xong, và hiệu quả của nó (sự tha tội, sự cứu rỗi) đang hiện hữu cho những ai tin nhận.
Thuyết "cứu bởi việc làm" (salvation by works) là quan điểm cho rằng một người có thể đạt được sự cứu rỗi, được Đức Chúa Trời chấp nhận, bằng cách tích lũy những việc làm tốt, tuân thủ luật pháp, hoặc thực hiện các nghi lễ đạo đức. Kinh Thánh, đặc biệt qua lời phán Tetelestai và các phân đoạn giải kinh sau, bác bỏ quan điểm này một cách triệt để.
1. Tetelestai Bác Bỏ Tính "Tiệm Tiến" hay "Tích Lũy" của Sự Cứu Rỗi:
Sự cứu rỗi không là một quá trình mà con người từng bước xây đắp. Tetelestai khẳng định đó là một sự kiện đã hoàn tất. Ê-phê-sô 2:8-9 viết: "Vả, ấy là nhờ ân điển, bởi tin mà anh em được cứu, chẳng phải bởi việc làm, hầu cho không ai khoe mình."
"Được cứu" (trong nguyên ngữ Hy Lạp: sesōsmenoi, also perfect tense) cũng ở thể hoàn thành – một tình trạng đã được cứu và hiện đang là được cứu. Điều này đồng nhất với Tetelestai: công việc cứu chuộc của Chúa Giê-xu đã hoàn tất, và hiệu quả là chúng ta "được cứu" – một tình trạng hoàn thành, không phải một mục tiêu đang chạy đua.
2. Tetelestai Xác Nhận Sự Cứu Rỗi là Món Quà Đã Ban, Không Phải Điều Kiện Để Đạt:
Nếu Tetelestai nghĩa là "đã trả hết", thì ai là người trả? Chúa Giê-xu. Ai là người nhận món nợ được trả? Con người có tội. Chúng ta không trả nợ bằng việc làm của mình; Chúa Giê-xu đã trả hết. Rô-ma 6:23 nói: "...sự ban cho của Đức Chúa Trời là sự sống đời đời trong Christ Jêsus, Chúa chúng ta."
Sự sống đời đời là "sự ban cho" (charisma), một món quá, không phải tiền lương (opsonion). Tetelestai là dấu ấn của việc Chúa đã hoàn tất công việc để món quá đó có thể được ban cho.
3. Tetelestai Đặt Luật Pháp và Việc Làm vào Đúng Vị Trí:
Một lý lẽ của thuyết "cứu bởi việc làm" là luật pháp (như Luật Môi-se) chỉ ra đường lối đạo đức và con người phải cố gắng đạt được nó. Nhưng Tetelestai cho thấy luật pháp đã được đáp ứng trọn vẹn trong Chúa Giê-xu. Rô-ma 10:4 chép: "Vì Christ là sự cuối cùng của luật pháp, đặng xưng mọi kẻ tin là công bình."
"Sự cuối cùng" (telos) có cùng gốc với teleō. Christ là mục đích, là sự hoàn tất của luật pháp. Luật pháp không thể làm cho người ta công bình (Rô-ma 3:20), nhưng Christ, qua sự hoàn tất của Ngài (Tetelestai), xưng người tin là công bình.
Kinh Thánh có nhiều phân đoạn minh chứng rõ ràng cho sự bác bỏ "cứu bởi việc làm", đồng nhất với tinh thần Tetelestai.
Galati 2:16: "Dầu vậy, biết rằng người ta được xưng công bình không bởi việc làm theo luật pháp, bèn là bởi tin Đức Chúa Jêsus Christ, thì chúng ta cũng tin Đức Chúa Jêsus Christ, để được xưng công bình bởi tin Christ, chớ không bởi việc làm theo luật pháp; vì chẳng có ai được xưng công bình bởi việc làm theo luật pháp."
Phân đoạn này dùng từ "xưng công bình" (dikaiōthentes), một hành động pháp lý của Đức Chúa Trời. Điều này chỉ có thể xảy ra khi công việc chuộc tội đã hoàn tất (Tetelestai). Việc làm theo luật pháp không thể đạt được điều đó.
Rô-ma 3:21-24: "Nhưng bây giờ sự công bình của Đức Chúa Trời, mà luật pháp và các tiên tri đã làm chứng, thì đã được bày tỏ ra, là sự công