Trong hành trình đức tin của nhiều Cơ Đốc nhân, một cuộc chiến âm thầm nhưng dai dẳng luôn tồn tại: cuộc chiến giữa ân điển của Đức Chúa Trời và công trạng cá nhân. Chúng ta thường vô thức sống với niềm tin rằng sự chấp nhận của Đức Chúa Trời, sự cứu rỗi của chúng ta, và cả tình yêu của Ngài phụ thuộc vào những gì chúng ta làm, vào sự “đủ tốt” của chúng ta. Thần học Tin Lành, với trung tâm là Chúa Giê-xu Christ và công trình cứu chuộc hoàn tất của Ngài, đưa ra một lời giải quyết dứt khoát cho cuộc chiến này qua một từ Hy Lạp quan trọng: Tetelestai. Bài nghiên cứu này sẽ khám phá chiều sâu của từ này, đối chiếu với khái niệm “công trạng cá nhân”, và áp dụng sự hiểu biết này vào đời sống thực tiễn của một tín hữu.
Trong phân đoạn Giăng 19:30 (Kinh Thánh Tin Lành Việt Ngữ 1925), chúng ta đọc: “Khi Giê-xu đã uống rượu ấy, thì phán: Việc đã hoàn thành! Rồi Ngài trút linh hồn.” Câu “Việc đã hoàn thành!” trong nguyên bản Hy Lạp là “Tetelestai” (Τετέλεσται).
Từ này xuất phát từ động từ teleō (τελέω), mang ý nghĩa “làm cho hoàn thành, hoàn tất, đạt đến mục đích, thực hiện trọn vẹn”. Trong ngữ cảnh thập tự giá, Chúa Giê-xu không chỉ tuyên bố một sự kiện đã kết thúc, mà là một công trình vĩ đại đã được thực hiện và hoàn thành một cách trọn vẹn, đầy đủ, và không thể thêm vào hay bớt ra. Đây là tiếng kêu của chiến thắng, không của thất bại.
Người Do Thái thời đó hiểu rõ ý nghĩa của từ này. Trong thế giới thương mại, khi một món nợ được thanh toán hoàn toàn, trên giấy nợ sẽ được viết “Tetelestai” – “Đã trả hết”. Trong lĩnh vực tế lễ, khi một con sinh tế đã được dâng lên đúng theo luật pháp và được chấp nhận, người ta sẽ nói “Tetelestai”. Chúa Giê-xu, trên thập tự giá, là Con Sinh Tế cuối cùng và trọn vẹn, đã thanh toán món nợ tội lỗi của nhân loại một lần đủ cả. Sự cứu rỗi không còn là một công trình dang dở, một đề nghị có điều kiện, hay một món nợ chờ thanh toán. Nó đã được hoàn tất.
“Công trạng cá nhân” (personal merit) là hệ thống niềm tin cho rằng giá trị, sự chấp nhận, và địa vị của một người (đặc biệt trước mặt Đức Chúa Trời) được xác định và tích lũy qua những việc làm, thành tích, nỗ lực, và sự “tốt đẹp” của cá nhân đó. Đây là tư tưởng ăn sâu vào tâm lý con người, thậm chí len lỏi vào đời sống Cơ Đốc nhân qua nhiều hình thức:
- Tin rằng sự cứu rỗi phải được “duy trì” bằng một lối sống đủ tốt, đủ nhiều việc làm.
- So sánh và đánh giá bản thân với người khác trên cơ sở những thành tích thuộc linh (cầu nguyện nhiều, đọc Kinh Thánh nhiều, phục vụ nhiều).
- Nỗi sợ và cảm giác tội lỗi khi không đạt được một “mức độ” nào đó trong đời sống đức tin.
- Kỳ vọng nhận được phước hạnh hay sự đoái thương của Đức Chúa Trời như một sự “đền bù” cho những việc tốt đã làm.
Kinh Thánh phơi bày sự không thể của công trạng cá nhân trong việc đạt được sự cứu rỗi: “Vì chẳng có một người nào được xưng là công bình ở trước mặt Đức Chúa Trời bởi việc làm theo luật pháp” (Rô-ma 3:20). “Hết thảy đều phạm tội, thiếu mất sự vinh hiển của Đức Chúa Trời” (Rô-ma 3:23). Con người, trong bản chất đã sa ngã, không thể tự tạo ra một công trạng đủ để đứng trước Đức Chúa Trời thánh khiết.
Lời tuyên bố Tetelestai của Chúa Giê-xu là sự phá đổ hoàn toàn hệ thống công trạng cá nhân. Nó khẳng định:
- Sự Cứu Rỗi là một Công Trình Đã Hoàn Tất, không phải một Quá Trình Cần Bổ Sung: Chúng ta không “giúp” Chúa Giê-xu hoàn thành sự cứu rỗi bằng việc làm của mình. Công trình đó, từ đầu đến cuối, thuộc về Ngài. “Ấy chính Ngài là của lễ chuộc tội chúng ta, không những về tội chúng ta mà cũng về tội cả thế gian” (1 Giăng 2:2).
- Sự Cứu Rỗi là Ân Điển, không phải Giao Kèo Có Điều Kiện: Phân đoạn Ê-phê-sô 2:8-9 làm sáng tỏ điều này: “Vả, ấy là nhờ ân điển, bởi đức tin, mà anh em được cứu, chẳng phải bởi việc làm, đặng hầu cho không ai khoe mình.” Từ “ân điển” (charis, χάρις) trong Hy Lạp nghĩa là “món quà được ban cho tự do, không đòi hỏi sự đáp trả”. Tetelestai là sự hoàn tất của ân điển đó.
- Sự Cứu Rỗi Đem đến Tự Do, không phải Gánh Nặng: Công trạng cá nhân đem đến gánh nặng của sự so sánh, sợ hãi và không an nghỉ. Tetelestai đem đến sự an nghỉ trong sự hoàn tất của Christ. “Hãy đến cùng ta, hết thảy là kẻ mệt mỏi và gánh nặng, ta sẽ cho các ngươi được an nghỉ” (Ma-thi-ơ 11:28).
Thần học về sự “xưng công bình” (justification) cũng minh họa rõ ràng điểm này. Chúng ta được xưng công bình (declared righteous) – một tuyên bố pháp lý của Đức Chúa Trời dựa trên công trình của Christ, không phải được làm cho công bình (made righteous) – một quá trình tự cải thiện bản thân (Rô-ma 5:1).
Hiểu và áp dụng Tetelestai không chỉ là một nhận thức thần học, mà là một cuộc cách mạng trong cách sống đức tin hàng ngày.
1. Trong Sự Cầu Nguyện và Tương Giao với Đức Chúa Trời: Thay vì cầu nguyện với tâm thế của một “người làm thuê” trình bày công việc và mong đợi thưởng công, chúng ta có thể cầu nguyện với tâm thế của một “con cái” đã được chấp nhận trọn vẹn trong Christ. Chúng ta đến với Cha không phải để “chứng minh” giá trị, mà để thân thương, tương giao và nhận lãnh. Sự tự do này được mô tả trong Ga-la-ti 4:6-7: “Vì anh em là con, thì Đức Chúa Trời đã sai Con Thánh Linh của Ngài vào lòng anh em, mà kêu rằng: A-ba! Cha! Ấy vậy, anh em không phải là mọi, mà là con; nếu là con, thì cũng là kẻ kế tự bởi Đức Chúa Trời.”
2. Trong Sự Phục Vụ và Công Việc: Phục vụ không phải là phương tiện để “tích điểm” công trạng hay đảm bảo sự cứu rỗi. Thay vào đó, phục vụ là sự đáp ứng tự nhiên của một người đã được cứu, đã được yêu, và đang sống trong sự tự do của ân điển. Công việc của chúng ta trở thành sự bày tỏ lòng biết ơn và tình yêu, không phải sự cố gắng mua chuộc. “Vì chúng ta là việc Ngài làm ra, đã được dựng nên trong Đức Chúa Jêsus Christ để làm việc lành mà Đức Chúa Trời đã sắm sẵn cho chúng ta làm” (Ê-phê-sô 2:10). Việc lành là kết quả của sự cứu rỗi (đã hoàn tất), không phải điều kiện cho sự cứu rỗi.
3. Trong Đối Diện với Sự Thất Bại và Tội Lỗi: Khi phạm tội hoặc cảm thấy thất bại, tư tưởng công trạng cá nhân sẽ đẩy chúng ta vào vòng xoáy của sự tự trách, nghi ngờ sự cứu rỗi và tình yêu của Đức Chúa Trời. Tetelestai cho chúng ta một lối thoát: Chúng ta quay về với sự hoàn tất của công trình Christ, không quay về với sự không hoàn tất của bản thân. Sự tha thứ không phải là một món nợ mới cần trả, mà là một phần của ân điển đã được hoàn tất. “Nếu chúng ta xưng tội mình, thì Ngài là thành tín công bình để tha tội cho chúng ta, và làm cho chúng ta sạch mọi điều gian ác” (1 Giăng 1:9). Đây là sự tha thứ dựa trên sự công bình của Christ (đã hoàn tất), không dựa trên sự công bình của chúng ta (luôn thiếu hụt).
4. Trong Sự An Nghỉ và Bình An: Nỗi sợ hãi “không đủ tốt” là một gánh nặng lớn. Tetelestai cho chúng ta sự an nghỉ thật sự. Chúa Giê-xu đã nói: “Việc đã hoàn thành!”. Chúng ta có thể ngừng cuộc chạy đua không có hồi kết để chứng minh giá trị. Bình an đến từ sự chấp nhận rằng mình đã được chấp nhận trọn vẹn trong Đấng Christ. “Sự bình an của Đức Chúa Trời, vượt quá mọi sự hiểu biết, sẽ giữ gìn lòng và trí anh em trong Đức Chúa Jêsus Christ” (Phi-líp 4:7).
Từ Tetelestai không chỉ là một lời tuyên bố lịch sử trên thập tự giá; đó là một nguyên lý sống động định hình đời sống Cơ Đốc nhân. Nó là hòn đá tảng để chống lại mọi hình thức của tư tưởng công trạng cá nhân – một tư tưởng luôn tìm cách xâm nhập và làm cho đức tin chúng ta trở nên nặng nề, sợ hãi và tự quy trọng tâm vào bản thân.
Mỗi ngày, khi cảm thấy gánh nặng của sự không đủ tốt, khi so sánh với người khác, khi nghi ngờ tình yêu của Đức Chúa Trời vì những thất bại của mình, chúng ta cần nhớ lại và tuyên xưng: Tetelestai! Việc đã hoàn thành! Sự cứu rỗi, sự chấp nhận, và tình yêu của Đức Chúa Trời dành cho chúng ta không phải là một công trình dang dở đang chờ chúng ta hoàn thiện. Đó là một công trình đã được Chúa Giê-xu Christ hoàn tất một lần đủ cả, và được ban cho chúng ta như một ân điển trọn vẹn.
Hãy sống trong sự tự do của ân điển đó. Hãy phục vụ bằng động lực của tình yêu và biết ơn, không của sự ép buộc và tích lũy công trạng. Hãy đến với Đức Chúa Trời như những con cái được yêu thương trọn vẹn, không như những người làm thuê cần chứng minh giá trị. Ánh sáng của Tetelestai chiếu rọi vào mọi góc tối của đời sống chúng ta, đem lại sự an nghỉ, bình an và niềm vui thật sự trong Chúa.
“Vậy, hiện nay chúng ta được xưng công bình bởi đức tin, thì được hòa thuận với Đức Chúa Trời, bởi Con Ngài là Đức Chúa Jêsus Christ.” (Rô-ma 5:1)