Trong lịch sử của dân Israel, “nơi cao” (tiếng Hê-bơ-rơ: bamah) là một khái niệm thường xuyên xuất hiện và bị Đức Chúa Trời lên án. Đó là những địa điểm thờ phượng trên núi, trên đồi, nơi dân Chúa thường xây cất các bàn thờ và thờ lạy các thần khác, hoặc thờ lạy Đức Chúa Trời một cách sai lệch, pha trộn với các tập tục ngoại giáo. Ngày nay, khi chúng ta sống trong một thế giới phức tạp và đầy cám dỗ, khái niệm “nơi cao” không chỉ là một địa điểm vật lý, mà đã biến thành những “nơi cao” tâm linh, những điều chúng ta đặt lên cao hơn Đức Chúa Trời trong lòng và trong đời sống của mình. Bài nghiên cứu này sẽ khám phá ý nghĩa Kinh Thánh của “nơi cao”, nhận diện những “nơi cao” hiện đại trong đời sống Cơ Đốc nhân, và đưa ra những giải pháp thiết thực theo Kinh Thánh để dẹp bỏ chúng, hướng đến một đời sống thờ phượng chân thật và trọn vẹn cho Đức Chúa Trời.
Kinh Thánh Cựu Ước nhiều lần đề cập đến “nơi cao” như một biểu tượng của sự bội đạo và pha trộn tâm linh. Trong 2 Vua 17:9-11, chép rằng: “Dân Israel đã lén làm những việc không chánh đáng đối với Đức Giê-hô-va... tại trên các núi cao, dưới những cây xanh.” “Nơi cao” ở đây không chỉ là địa điểm, mà là biểu hiện của một tâm lòng muốn thờ phượng theo cách riêng, không vâng theo luật pháp của Đức Chúa Trời. Đức Chúa Trời đã truyền lệnh rõ ràng về một nơi thờ phượng tập trung (đền thờ), nhưng dân Israel lại phân tán sự thờ phượng, thường kết hợp với các nghi lễ của dân ngoại.
Trong Ê-xê-chia 6:13, Đức Chúa Trời phán: “Trên các núi cao, trên các đồi, và dưới mọi cây xanh, các ngươi đã phục sự và đã làm cho hư hỏng.” Từ “phục sự” (tiếng Hê-bơ-rơ: zaneh) mang nghĩa hành động tình dục không chính đáng, nhưng trong ngữ cảnh tâm linh, nó ám chỉ sự thờ phượng ô uế, không thuần khiết. “Nơi cao” trở thành chỗ để thỏa mãn những dục vọng tâm linh sai trái.
Ngay cả những vị vua được kính trọng như Solomon, cũng sa vào tội lỗi này. 1 Vua 11:7 chép: “Bấy giờ, Solomon cất một nơi cao cho Chemosh, thần tà ác của dân Moab, trên núi đối ngang Jerusalem.” Điều này cho thấy “nơi cao” có thể được xây cất ngay cả bên cạnh nơi thờ phượng chân thật (đền thờ), thể hiện sự dung hợp tà giáo ngay trong đời sống của người được xem là khôn ngoan.
Vậy, nguyên tắc Kinh Thánh về “nơi cao” là: Một địa điểm hoặc một thực thể (có thể là vật chất hoặc tâm linh) mà con người dành cho sự thờ phượng, sự chú tâm, hoặc sự tin cậy, thay thế hoặc cạnh tranh với địa vị độc tôn của Đức Chúa Trời trong đời sống. Đức Chúa Trời đòi hỏi sự thờ phượng tập trung, thuần khiết và tuyệt đối vào Ngài.
Ngày nay, chúng ta không còn xây bàn thờ trên núi cho các thần tượng, nhưng “nơi cao” đã biến thể thành nhiều hình thức tinh vi, len lỏi vào tâm trí, tình cảm và lựa chọn hàng ngày của chúng ta. Dưới ánh sáng Kinh Thánh, chúng ta có thể nhận diện một số “nơi cao” phổ biến:
1. Nơi Cao của Chủ nghĩa vật chất và Lòng Ham Mê của Cải: Kinh Thánh cảnh báo rõ về sự nguy hiểm của của cải. Mat-thi-ơ 6:24 chép: “Chẳng ai được làm tôi hai chủ... không thể làm tôi Đức Chúa Trời lại làm tôi Ma-môn nữa.” Ma-môn (từ Hy Lạp) là biểu tượng của của cải, vật chất. Khi chúng ta đặt sự an ninh, hạnh phúc, và mục đích sống vào của cải, chúng ta đã xây một “nơi cao” cho Ma-môn trong lòng. Hê-bơ-rơ 13:5 khuyên: “Đừng ham mê của cải, hãy lấy điều hiện có làm đủ.”
2. Nơi Cao của Sự Tôn Vinh Bản Thân và Thành Công cá nhân: Xã hội ngày nay thúc đẩy sự tự lực, tự tôn và thành công cá nhân như thước đo giá trị. Đây trở thành “nơi cao” khi chúng ta tìm kiếm vinh quang cho mình thay vì cho Đức Chúa Trời. Ga-la-ti 6:14 nói: “Nhờ Đức Chúa Jesus Christ, thế gian đã bị xử tử cho tôi, và tôi cho thế gian.” Sự “xử tử” này bao gồm cả hệ thống giá trị thế gian về thành công và vinh quang cá nhân.
3. Nơi Cao của Công nghệ và Truyền thông (Sự Lệ thuộc vào Mạng xã hội, Tin tức, Giải trí): Các thiết bị và nội dung số có thể trở thành “nơi cao” khi chúng chiếm lĩnh thời gian, tâm trí và tình cảm của chúng ta, khiến chúng ta xao lãng sự thờ phượng và suy gẫm Kinh Thánh. 1 Cô-rinh-tô 10:31 nhắc: “Vậy, anh em hoặc ăn, hoặc uống, hay là làm việc khác, hãy làm mọi việc cách vinh hiển Đức Chúa Trời.” Nếu việc sử dụng công nghệ không làm vinh hiển Đức Chúa Trời, nó có thể đã trở thành một “nơi cao”.
4. Nơi Cao của các Hệ tư tưởng và Triết lý Thế gian: Chủ nghĩa cá nhân, thuyết tương đối, chủ nghĩa khoái lạc... có thể trở thành “nơi cao” khi chúng định hình niềm tin và hành động của chúng ta thay cho Lời Đức Chúa Trời. Cô-lô-se 2:8 cảnh báo: “Anh em phải cẩn thận, chớ để ai lấy triết học... theo truyền khẩu của loài người, theo các sự khôn sáng của thế gian, mà dỗ anh em, không theo Christ.”
5. Nơi Cao của các Mối quan hệ và Tình cảm không đúng đắn: Đặt một người (người yêu, con cái, bạn bè) vào vị trí cao hơn Đức Chúa Trời, khiến mối quan hệ đó chi phối mọi quyết định và lòng trung thành của chúng ta. Lu-ca 14:26 (trong nguyên ngữ) Chúa Jesus dùng từ “ghét” một cách tương đối để nói về sự dành chỗ nhất cho Ngài: “Nếu ai đến theo ta mà không ghét cha mẹ, vợ con, anh em, chị em mình, và cả sự sống mình, thì không thể làm môn đồ ta.”
6. Nơi Cao của các Hoạt động và Sự vụ Hội Thánh (Sự phục vụ trở thành hình thức): Đây là một “nơi cao” tinh vi. Khi chúng ta tham gia các hoạt động Hội Thánh (dạy học, ca hát, quản trị) với lòng tự hào, tìm kiếm sự công nhận, hoặc xem đó là bằng chứng của sự thuộc về Đức Chúa Trời thay vì một tâm lòng thờ phượng, thì những hoạt động đó đã trở thành “nơi cao”. Mi-chê 6:8 nhắc: “Người ta hỏi: Đức Chúa Trời muốn ta làm điều gì? Ta chỉ muốn ngươi làm sự công bình, ưa sự nhân từ, và đi cách khiêm nhường với Đức Chúa Trời.” “Đi cách khiêm nhường với Đức Chúa Trời” là tấm lòng, không chỉ là hoạt động.
Đức Chúa Trời không chỉ lên án “nơi cao”, mà còn ban những mệnh lệnh và nguyên tắc cụ thể để dẹp bỏ chúng. Trong 2 Vua 18:4, vua Hezekiah được khen ngợi: “Người dẹp bỏ các nơi cao, đập bể các trụ thờ, đánh hạ các tượng Asherah.” Đây là hành động vật lý, nhưng nguyên tắc cho chúng ta là: Dẹp bỏ cần hành động quyết đoán, triệt để và có tính phá hủy. Chúng ta không chỉ “hạn chế” các “nơi cao” tâm linh, mà phải “đập bể” và “đánh hạ” chúng.
1. Nhận Diện và Xét nghiệm Lòng (Jeremiah 17:9-10): Trước khi dẹp bỏ, chúng ta phải nhận diện. Lòng người là “dối trá” (tiếng Hê-bơ-rơ: akob), cần Đức Chúa Trời xét nghiệm. Hãy tự hỏi: Điều gì chiếm nhiều thời gian suy nghĩ của tôi? Điều gì khiến tôi lo lắng nhất khi mất? Điều gì tôi tìm kiếm để có được sự vui thỏa và an ninh? Câu trả lời sẽ phơi bày những “nơi cao” của bạn.
2. Quyết định Chọn Đức Chúa Trời là Cao Nhất (Matthew 6:33): Chúa Jesus phán: “Nhưng trước hết, hãy tìm kiếm nước Đức Chúa Trời và sự công bình của Ngài, thì mọi điều ấy sẽ được ban cho các ngươi.” “Trước hết” (tiếng Hy Lạp: proton) nghĩa là ưu tiên tối cao, không thể chia sẻ. Đây là sự lựa chọn có tính quyết định: đặt Đức Chúa Trời và công việc Ngài lên trên mọi thứ.
3. Đặt Chết những Ham muốn thuộc về Đất (Colossians 3:5): Sứ đồ Phao-lô viết: “Vậy, hãy làm chết các phần thuộc về đất trong anh em.” “Làm chết” (tiếng Hy Lạp: nekrosate) là một hành động mạnh mẽ, chủ động. Đối với những “nơi cao” của dục vọng, vật chất, và tôn vinh bản thân, chúng ta không chỉ kiềm chế, mà phải “làm chết” chúng bằng sự quyết định và năng lực của Thánh Linh.
4. Biến Đổi Tâm Trí bằng Lời Đức Chúa Trời (Romans 12:2): “Đừng làm theo đời này, nhưng hãy biến hóa bởi sự đổi mới của tâm trí mình.” “Biến hóa” (tiếng Hy Lạp: metamorphoo) là một sự biến đổi từ bên trong. Lời Đức Chúa Trời có khả năng đổi mới tâm trí, giúp chúng ta nhìn giá trị mọi sự từ quan điểm của Đức Chúa Trời, từ đó những “nơi cao” thế gian tự nhiên mất đi sự hấp dẫn.
5. Sống dưới sự Dẫn dắt và Đầy dẫy của Thánh Linh (Galatians 5:16): “Hãy bước đi trong Thánh Linh, thì chẳng hề làm trọn những điều ham muốn của xác thịt.” Thánh Linh ban cho chúng ta sức mạnh để không xây “nơi cao” cho xác thịt. Sự đầy dẫy Thánh Linh (thông qua thờ phượng, cầu nguyện, vâng lời) là môi trường khiến các “nơi cao” không thể đứng vững.
Dẹp bỏ “nơi cao” không chỉ là một khái niệm, mà là một tiến trình thực tiễn hàng ngày. Dưới là một số bước áp dụng:
1. Thực hành Sự Thờ phượng Chân thật và Tập trung: Thiết lập những kỷ luật thờ phượng cá nhân và gia đình. Đọc Kinh Thánh, cầu nguyện không chỉ là “việc làm”, mà là những khoảnh khắc tập trung tôn cao Đức Chúa Trời, hạ những “nơi cao” khác xuống. Thi thiên 95:6 kêu gọi: “Hãy đến, cúi xuống và quì lạy; hãy quì gối trước mặt Đức Giê-hô-va là Đấng tạo hóa chúng ta.” Hành động “cúi xuống” và “quì lạy” là biểu tượng của sự hạ mình và tôn Đức Chúa Trời lên cao.
2. Kiểm điểm lại các Quyết định và Lựa chọn lớn: Trước mỗi quyết định lớn (công việc, hôn nhân, đầu tư...), hãy tự hỏi: Quyết định này có đặt Đức Chúa Trời và vinh quang Ngài lên đầu không? Hay nó được thúc đẩy bởi một “nơi cao” nào (tham vọng, sợ hãi, mong muốn được chấp nhận)?
3. Tạo những “Khoảng trống Thánh” trong Lịch trình: Chủ động tạo ra những khoảng thời gian không có công nghệ, không có giải trí, để suy gẫm, cầu nguyện và nghe Chúa. Đây là cách “đập bể” nơi cao của sự lệ thuộc vào thế giới số.
4. Sống trong sự Chân thật và Nhận diện với Hội Thánh: chia sẻ những “nơi cao” bạn đang chiến đấu với một người bạn tin cậy trong Hội Thánh. Ga-la-ti 6:2 nói: “Hãy mang gánh nặng cho nhau.” Sự hỗ trợ và nhận diện của Hội Thánh là công cụ quyền năng để dẹp bỏ nơi cao.
5. Thường xuyên Nhớ lại và Áp dụng Lời hứa của Đức Chúa Trời: Khi những “nơi cao” cám dỗ (như lo lắng về tiền bạc), hãy nhớ lại và công bố Lời Đức Chúa Trời như Phi-líp 4:19: “Đức Chúa Trời tôi sẽ làm cho đầy đủ mọi sự cần dùng của các ngươi.” Lời Chúa có quyền năng phá đổ những nơi cao của sự lo âu và tin cậy vào vật chất.
Đời sống Cơ Đốc nhân là một đời sống của sự thờ phượng trọn vẹn và tập trung vào Đức Chúa Trời. Những “nơi cao”, dù là vật chất hay tâm linh, luôn là những vật cản trở chúng ta đến với sự thờ phượng thuần khiết đó. Lịch sử Israel cho chúng ta bài học đắt giá: những “nơi cao” dẫn đến sự suy đồi, chia rẽ và cuối cùng là sự phán xét. Ngày nay, chúng ta được kêu gọi sống như vua Hezekiah – dẹp bỏ, đập bể và đánh hạ mọi nơi cao trong đời sống chúng ta.
Quy trình này không dễ, và đòi hỏi sự nhận diện liên tục, quyết định dứt khoát, và năng lực của Thánh Linh. Nhưng kết quả là một đời sống tự do, thánh khiết và đầy phước hạnh, khi Đức Chúa Trời thật sự là Đấng cao nhất trong mọi lĩnh vực của chúng ta. Hê-bơ-rơ 12:1 khích lệ: “Vậy, chúng ta cũng hãy lấy lòng nhịn nhục chạy trong đường đua đã bày ra cho ta, lìa bỏ mọi sự nặng nề và tội lỗi dễ vấn vương ta.” Những “nơi cao” là “sự nặng nề và tội lỗi dễ vấn vương”. Hãy lìa bỏ chúng, và chạy với lòng nhịn nhục trong đường đua của đời sống thờ phượng chân thật.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng Đức Chúa Trời không chỉ ra lệnh dẹp bỏ nơi cao, mà Ngài cũng ban cho chúng ta một “nơi cao” thật – chính Ngài là Đấng cao cả, đáng để chúng ta tôn thờ và phó thác. Thi thiên 18:2 tuyên bố: “Đức Giê-hô-va là hòn đá tôi, là đồn lũy tôi, là Đấng giải cứu tôi; Đức Chúa Trời tôi là hòn đá vững bền của tôi, là nơi tôi nương náu.” Khi chúng ta dẹp bỏ những nơi cao của thế gian, chúng ta sẽ tìm được nơi nương náu vững bền và cao cả nhất – trong Đức Chúa Trời.