Lý do Y-sơ-ra-ên bị A-si-ri diệt vong?

Vào năm 722 BC, một biến cố chấn động lịch sử đã xảy đến với dân tộc được Đức Chúa Trời chọn lựa: Vương quốc phía Bắc, Y-sơ-ra-ên, với thủ đô là Samari, đã hoàn toàn bị Đế quốc A-si-ri xóa sổ. Dân chúng bị bắt đem đi lưu đày, tan biến vào các dân tộc khác, và không bao giờ phục hồi như một vương quốc độc lập. Sự kiện này không chỉ là một thảm họa chính trị, mà trước hết và trên hết, là một sự kiện thuộc linh, được Đức Chúa Trời báo trước qua các tiên tri của Ngài. Bài viết này sẽ nghiên cứu chuyên sâu, dựa trên Kinh Thánh, về những nguyên nhân căn cơ đưa đến sự diệt vong của Y-sơ-ra-ên.

Sau thời kỳ trị vì của Vua Solomon, vương quốc thống nhất của Israel bị chia cắt vào khoảng năm 930 BC thành hai vương quốc: Y-sơ-ra-ên (phía Bắc) với 10 chi phái, và Giu-đa (phía Nam) với 2 chi phái. Vương quốc Y-sơ-ra-ên, từ lúc chia đôi, đã liên tục sa vào tội lỗi. Họ lập nên các vua từ những người không thuộc dòng dõi David, thành lập các trung tâm thờ phượng riêng (như Bethel và Dan) để cạnh tranh với Jerusalem, và nhanh chóng đi vào con đường thờ hình tượng. Trong khi đó, Đế quốc A-si-ri ở Mesopotamia (phía Đông Bắc) đang trỗi dậy như một cường quốc bành trướng với quân đội hùng mạnh và kỷ luật. A-si-ri trở thành cái roi hình phạt của Đức Chúa Trời đối với Y-sơ-ra-ên.

Kinh Thánh, đặc biệt qua các sách của các Tiên tri như Isaiah, Hosea, Amos và các sách Lịch sử như 1 & 2 Kings, đã chỉ ra rõ ràng rằng nguyên nhân chính yếu của sự diệt vong là sự từ bỏ giao ước với Đức Chúa Trời.

1. Vi Phạm Giao Ước Sinai và Thờ Thần Khác: Điều răn đầu tiên trong Mười Điều Răn là: "Trước mặt ta, ngươi chớ có các thần khác" (Xuất Ê-díp-tô Ký 20:3). Y-sơ-ra-ên đã phạm điều này một cách trầm trọng. Ngay từ vua đầu tiên Jeroboam I, ông đã lập hai tượng bò vàng ở Bethel và Dan để dân chúng thờ, nói: "Ấy là quá nhiều cho các ngươi đi lên Giê-ru-sa-lem; hỡi Y-sơ-ra-ên, nầy là các thần của ngươi đã đem ngươi ra khỏi xứ Ê-díp-tô" (1 Các Vua 12:28). Đây là sự thay thế Đức Chúa Trời chân thật bằng hình tượng, một hành động phản nghịch trực tiếp.

Trong tiếng Hê-bơ-rơ, từ "pesel" (hình tượng) mang nghĩa một vật được tạo tác, cắt gọt, trái ngược với Đức Chúa Trời là "Elohim" (Đấng Tạo Hóa). Tiên tri Hosea đã gọi tội này là "tội lỗi của Samari" (Hosea 10:8) và ví Y-sơ-ra-ên như một con bò bất trị (Hosea 4:16).

2. Hỗn Tạp Tôn Giáo và Thờ Thần Ba-anh: Dưới các vua như Ahab, tội lỗi càng trở nên nghiêm trọng với việc du nhập sự thờ phượng thần Ba-anh của dân Canaan, do ảnh hưởng của hoàng hậu Jezebel (1 Các Vua 16:31-33). Ba-anh là thần sinh sản, tượng trưng cho sự ham muốn vật chất và tình dục. Sự thờ phượng này bao gồm những hành động đồi bại, mại dâm tại đền thờ, và cả sự hiến tế con trẻ. Đức Chúa Trời, qua tiên tri Elijah, đã thẳng thắn đối đầu với sự hỗn tạp này tại núi Carmel (1 Các Vua 18).

Đức Chúa Trời không chỉ quan tâm đến sự thờ phượng đúng đắn, mà còn đến cách dân sự Ngài đối xử với nhau. Sự bội đạo trong đời sống thuộc linh luôn kéo theo sự suy đồi trong đời sống xã hội.

1. Bỏ Quên Luật Pháp và Lẽ Thật: Tiên tri Amos đã tố cáo một xã hội Y-sơ-ra-ên mà "lẽ thật đã trở nên dơ dáy trên đất" (Amos 5:7). Các quan trưởng và thầy tế lễ đã bỏ bê việc giảng dạy Luật Pháp (Torah). Hosea nói: "Chẳng có sự thật, chẳng có lòng nhơn từ, chẳng có sự tri thức về Đức Chúa Trời trong đất" (Hosea 4:1). Từ Hê-bơ-rơ "da'at Elohim" (tri thức về Đức Chúa Trời) không chỉ là hiểu biết về Ngài, mà là một mối quan hệ sống động, thể hiện qua việc làm theo Lời Ngài.

2. Bóc Lột Người Lân Cận và Người Khó Khăn: Amos đã mô tả một cảnh tượng đau lòng: "Chúng bán người công bình để lấy bạc, và người nghèo nàn để lấy một đôi giày" (Amos 2:6). Các người giàu ở Samari sống trong nhà lầu sang trọng ("nhà bằng ngọc") nhưng đè nén người nghèo và bóc lột người lao động (Amos 5:11-12). Đức Chúa Trời, Đấng đã giải cứu dân Y-sơ-ra-ên từ ách nô lệ ở Ai Cập, không thể chấp nhận khi dân sự Ngài lại trở thành kẻ áp bức.

Y-sơ-ra-ên không chỉ thờ hình tượng thuộc linh, mà còn "thờ hình tượng" về mặt chính trị: tin cậy vào các liên minh với nước ngoài và vào sức mạnh quân sự của họ, thay vì tin cậy Đức Chúa Trời.

1. Liên Minh với Nước Ngoài Thay Vì Với Đức Chúa Trời: Thay vì tìm kiếm Đức Chúa Trời trong cơn khó khăn, các vua Y-sơ-ra-ên liên tục chạy đến cầu viện Ai Cập hoặc A-si-ri để được bảo vệ. Isaiah đã cảnh báo về thói "ngồi trên ngai của Đavít" mà lại "kết ước với những kẻ không tin Đức Giê-hô-va" (Isaiah 30:1). Họ đã "mua sự giải cứu" từ Pharaoh và "mua sự bảo vệ" từ Assyria (Hosea 7:11; 8:9). Trong tiếng Hê-bơ-rơ, từ "keseph" (bạc) được dùng, cho thấy họ coi sự cứu giúp là một dịch vụ mua bán, không nhận ra Đức Chúa Trời là Đấng Ban Cho sự cứu rỗi miễn phí.

2. Khước Từ Lời Tiên Tri và Sứ Giả của Đức Chúa Trời: Đức Chúa Trời đã không ngừng sai các tiên tri đến để cảnh báo và kêu gọi Y-sơ-ra-ên trở lại. Nhưng họ đã khước từ, bắt bớ, và thậm chí giết các tiên tri (Amos 7:10-13). Tiên tri Mica đã nói: "Các tiên tri của ngươi báo cho ngươi những sự giả dối, những sự hư không" (Mica 3:5-7). Dân chúng thích những lời tiên tri êm tai, nói về sự an ổn, hơn là lời thật từ Đức Chúa Trời về sự đoán phạt.

Đức Chúa Trời không vội vàng trong sự đoán phạt. Ngài kiên nhẫn qua nhiều thế kỷ, qua nhiều triều vua, và nhiều tiên tri. Sách 2 Kings ghi lại một chuỗi dài các vua Y-sơ-ra-ên "làm điều ác trước mặt Đức Giê-hô-va", tiếp nối tội lỗi của Jeroboam (ví dụ: 1 Các Vua 16:25, 30). Đức Chúa Trời đã cho họ nhiều cơ hội để hối cải, như qua các phép lạ của Elijah và Elisha, qua sự cảnh báo của Jonah (2 Các Vua 14:25), và qua sự kêu gọi tha thiết của Hosea: "Hãy trở lại cùng Đức Giê-hô-va" (Hosea 6:1).

Nhưng sự kiên nhẫn của Đức Chúa Trời có giới hạn khi tội lỗi đã đầy tràn. Tiên tri Isaiah đã nói về Samari như "bông hoa trên ngọn cây rất cao sẽ héo" (Isaiah 28:1-4). Cuối cùng, "vì Y-sơ-ra-ên đã phạm tội... Đức Giê-hô-va đã từ bỏ cả dân Y-sơ-ra-ên" (2 Các Vua 17:7-23). Đây là đoạn Kinh Thánh tổng kết nguyên nhân diệt vong một cách hệ thống: thờ hình tượng, bắt chước các dân tộc xung quanh, làm các điều trái với giao ước, khước từ các tiên tri, và cuối cùng, Đức Chúa Trời "phó chúng vào tay những kẻ cướp, cho đến khi Ngài đuổi chúng khỏi trước mặt Ngài" (2 Các Vua 17:20).

Sự diệt vong của Y-sơ-ra-ên không chỉ là một bài học lịch sử, mà là một gương mẫu sống động và nghiêm trọng cho mọi thế hệ, đặc biệt cho Hội Thánh của Chúa ngày nay.

1. Đức Chúa Trời là Trung Tâm, Không Phải Hình Tượng hay Thành Tích: Y-sơ-ra-ên thờ hình tượng bò vàng, ngày nay, "hình tượng" có thể là tiền bạc, danh vọng, sự thành công, hay cả những ý tưởng về Chúa không đúng với Lời Kinh Thánh. Bài học đầu tiên là luôn giữ Đức Chúa Trời chân thật là trung tâm của đời sống và thờ phượng. Không có gì được đặt ngang hàng hoặc cao hơn Ngài.

2. Đạo Đức và Lẽ Thật Phải Đi Đôi với Đời Sống Thuộc Linh: Đức tin không chỉ là những nghi lễ trong nhà thờ, mà phải thể hiện qua lối sống công bình, nhân từ và yêu thương người lân cận. Một Hội Thánh chỉ chú trọng đến hình thức mà bỏ qua sự bất công trong xã hội, hoặc sự đè nén người nghèo trong cộng đồng, đang đi trên con đường của Y-sơ-ra-ên.

3. Tin Cậy Chúa, Không Tin Cậy Thế Lực Đời Này: Y-sơ-ra-ên chạy theo liên minh với A-si-ri và Ai Cập. Ngày nay, Cơ đốc nhân có thể tin cậy vào sức mạnh chính trị, vào khoa học, vào tài chính, thay vì tin cậy vào sự dẫn dắt và bảo vệ của Chúa trong mọi hoàn cảnh. Chúa Giê-xu dạy: "Hãy tìm kiếm Nước Thiên Đàng trước hết" (Matthew 6:33).

4. Lắng Nghe và Vâng Lời Lời Chúa qua Kinh Thánh: Y-sơ-ra-ên khước từ các tiên tri. Ngày nay, Lời Chúa được ban cho qua Kinh Thánh. Bài học là phải nghiêm túc đọc, học, và vâng theo Lời Chúa, không chỉ những phần êm tai, mà cả những phần cảnh báo và sự dạy dỗ khó nhận. Tiếng Hy Lạp "logos" (Lời) không chỉ là thông tin, mà là thẩm quyền và sự sống.

5. Nhận Biết Sự Kiên Nhẫn và Thương Xót của Chúa, Nhưng Cũng Nhận Biết Sự Thánh Khiết của Ngài: Chúa kiên nhẫn với chúng ta, nhưng không bao giờ chấp nhận tội lỗi như một trạng thái bình thường. Sự hối cải (repentance) là điều cần thiết và khẩn cấp. Như Chúa Giê-xu nói: "Nếu các ngươi không hối cải, thì hết thảy cũng sẽ bị hư mất như vậy" (Luke 13:3).

Sự diệt vong của Y-sơ-ra-ên là một minh chứng đau thương về sự nghiêm túc của giao ước với Đức Chúa Trời. Đức Chúa Trời là Đấng Thánh Khiết, không thể chấp nhận sự bội đạo và tội lỗi của dân sự Ngài. Nhưng trong cùng những sách tiên tri đó, chúng ta cũng thấy một luồng ánh sáng hy vọng. Tiên tri Hosea, người đã nói nhiều về sự đoán phạt, cũng kết thúc với lời mời gọi: "Hãy trở lại cùng Đức Giê-hô-va... Ngài sẽ chữa chúng ta" (Hosea 6:1, 14:4). Đức Chúa Trời của giao ước cũng là Đức Chúa Trời của sự tha thứ và phục hồi.

Đối với Cơ đốc nhân ngày nay, dưới giao ước mới qua Chúa Giê-xu Christ, bài học từ Y-sơ-ra-ên nhắc nhở chúng ta sống trong sự kính sợ Chúa, trung tín với Lời Ngài, và luôn giữ mối quan hệ sống động với Ngài. Sự diệt vong của một vương quốc không phải là câu chuyện về một Đức Chúa Trời độc ác, mà về một Đức Chúa Trời thánh khiết đã kiên nhẫn chờ đợi, nhưng cuối cùng phải hành động để bảo vệ sự thánh khiết của Danh Ngài và sự công bình của Giao Ước. Chúa Giê-xu Christ, Con Độc Sanh của Đức Chúa Trời, đã đến để hoàn thành giao ước và ban cho một con đường tha thứ và phục hồi cho tất cả những ai tin cậy Ngài, không chỉ cho dân Y-sơ-ra-ên, mà cho cả thế gian.

Hội Thánh ngày nay, như dân sự của Đức Chúa Trời, cần sống như "dân thánh, nước thánh" (1 Peter 2:9), học từ những sai lầm của Y-sơ-ra-ên để trung thành với Vua của chúng ta là Chúa Giê-xu Christ, và mong đợi Ngài trong sự sống đời đời.