Chức vụ thầy tế lễ là một trong những chức vụ trung tâm và quan trọng nhất trong Kinh Thánh, đặc biệt trong sự hiểu biết về sự cứu rỗi và sự tương giao của con người với Đức Chúa Trời. Trong Cựu Ước, chức vụ này được thiết lập qua A-rôn và các con trai của ông, với những quy định chi tiết về nghi lễ, phẩm chất và công việc. Trong Tân Ước, Chúa Giê-xu Christ được trình bày như là Thầy Tế Lễ Thượng Phẩm của một chức vụ hoàn toàn mới và cao trọng hơn. Bài nghiên cứu này sẽ đi vào phân tích chi tiết những điểm tương đồng và khác biệt căn bản giữa hai chức vụ này, qua đó giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự hoàn thành của Chúa Giê-xu trong công việc cứu chuộc và về địa vị cao trọng của Ngài.
Chức vụ tế lễ của A-rôn được Đức Chúa Trời thiết lập rõ ràng trong sách Xuất Ê-díp-tô Ký và được quy định chi tiết trong sách Lê-vi Ký. A-rôn, anh của Môi-se, được Đức Chúa Trời chọn và xức dầu để làm thầy tế lễ thượng phẩm đầu tiên của dân Y-sơ-ra-ên (Xuất Ê-díp-tô Ký 28:1). Chức vụ này mang những đặc tính sau:
1. Sự Chọn Lọc và Xức Dầu: A-rôn không tự chọn mình vào chức vụ này; ông được Đức Chúa Trời chỉ định. Sự xức dầu (từ tiếng Hê-bơ-rơ: mashach) là một nghi thức quan trọng biểu thị sự ban quyền và sự thánh khiết cho chức vụ (Xuất Ê-díp-tô Ký 29:7; Lê-vi Ký 8:12).
2. Mục Đích: Đại Diện và Dâng Tế Lễ: Chức vụ của A-rôn có hai mục đích chính: đại diện cho dân Y-sơ-ra-ên trước mặt Đức Chúa Trời, và dâng các của lễ để chuộc tội cho dân sự. A-rôn và các thầy tế lễ là những người "đứng giữa" Đức Chúa Trời và con người (Lê-vi Ký 9:7).
3. Các Của Lễ và Nghi Lễ: Công việc hàng ngày của A-rôn bao gồm dâng các của lễ như của lễ thiêu, của lễ chuộc sự mắc lỗi, của lễ chuộc tội. Đặc biệt, vào ngày lễ Chuộc Tội (Yom Kippur), A-rôn với tư cách thượng phẩm, phải vào Nơi Rất Thánh một lần trong năm để dâng huyết chuộc tội cho mình và cho dân sự (Lê-vi Ký 16). Đây là nghi lễ cao điểm, biểu thị sự cần thiết của huyết để che tội lỗi.
4. Tính Tạm Bợ và Sự Hạn Chế: Chức vụ của A-rôn mang tính tạm bợ và hạn chế. Các của lễ phải được dâng liên tục, "hằng năm" (Hê-bơ-rơ 10:3), chứng tỏ chúng không thể cất tội lỗi đi hoàn toàn. Chức vụ này cũng hạn chế về mặt cá nhân: A-rôn và các thầy tế lễ đều là người có tội, cần phải dâng tế lễ cho mình trước khi dâng cho dân sự (Lê-vi Ký 9:7). Hơn nữa, chức vụ này chỉ hiệu quả trong một thời gian và chỉ cho dân Y-sơ-ra-ên.
Sách Hê-bơ-rơ trong Tân Ước là sách trình bày rõ ràng và đầy đủ nhất về chức vụ thầy tế lễ thượng phẩm của Chúa Giê-xu. Tác giả liên tục so sánh và đối chiếu chức vụ của Chúa Giê-xu với chức vụ của A-rôn để cho thấy sự cao trọng và hoàn hảo của Ngài. Chúa Giê-xu được gọi là "Thượng Phẩm" (tiếng Hy Lạp: archiereus) của một chức vụ mới, theo ban Mên-chi-xê-dec, và có những đặc tính sau:
1. Sự Chọn Lọc và Xức Dầu bằng Thánh Linh và Quyền Phép: Chúa Giê-xu không được xức dầu bằng dầu vật chất, nhưng bằng Thánh Linh và quyền phép từ Đức Chúa Trời. Ngài là Đấng được Đức Chúa Trời "xức cho" (Hê-bơ-rơ 1:9) và được Thánh Linh xức dầu trong khi thi hành chức vụ (Luke 4:18). Sự xức dầu này là vĩnh cửu và thiêng liêng.
2. Mục Đích: Đại Diện và Dâng Một Của Lễ Hoàn Toàn: Chúa Giê-xu không chỉ đại diện cho con người trước mặt Đức Chúa Trời, Ngài còn là Đấng Trung Bảo (mesites) giao hòa con người với Đức Chúa Trời (Hê-bơ-rơ 8:6). Của lễ Ngài dâng không là chiên hay bò, mà là chính mạng sống Ngài, chính thân thể Ngài trên thập tự giá. Đây là "của lễ một lần đủ cả" (Hê-bơ-rơ 10:10).
3. Của Lễ và Nghi Lễ: Huyết của Ngài và Sự vào Nơi Rất Thánh Thiên Đàng: Chúa Giê-xu không vào một nơi rất thánh bằng tay làm trong đền tạm, nhưng bằng huyết của Ngài, Ngài vào thẳng thiên đàng, đến trước mặt Đức Chúa Trời để dâng của lễ chuộc tội đời đời (Hê-bơ-rơ 9:12). Huyết của Ngài có giá trị vĩnh cửu, "rửa sạch" tội lỗi chúng ta hoàn toàn (Hê-bơ-rơ 9:14).
4. Tính Vĩnh Cửu và Sự Hoàn Hảo: Chức vụ của Chúa Giê-xu là vĩnh cửu. Ngài là Thượng Phẩm "theo ban Mên-chi-xê-dec", không theo ban A-rôn, nghĩa là chức vụ Ngài không bị hạn chế bởi sự chết hay sự truyền thừa (Hê-bơ-rơ 7:16-17). Ngài là Thượng Phẩm hoàn toàn thánh khiết, không tội, không cần dâng tế lễ cho mình (Hê-bơ-rơ 7:26-27). Chức vụ Ngài có hiệu lực cho tất cả mọi người, trong mọi thời đại.
Dù có nhiều khác biệt căn bản, Kinh Thánh cũng cho thấy những điểm tương đồng có chủ ý, để chức vụ của A-rôn làm hình bóng (type) và báo trước cho chức vụ của Chúa Giê-xu.
1. Được Đức Chúa Trời Chọn Lựa và Xức Dầu: Cả A-rôn và Chúa Giê-xu đều không tự lập chức vụ cho mình. A-rôn được Đức Chúa Trời chọn qua Môi-se (Xuất Ê-díp-tô Ký 28:1); Chúa Giê-xu được Đức Chúa Trời chọn và sai đến (John 8:42). Cả hai đều được "xức dầu" cho chức vụ, tuy hình thức khác nhau.
2. Mục Đích Đại Diện và Dâng Tế Lễ Chuộc Tội: Cả hai chức vụ đều có mục đích đại diện cho con người và dâng tế lễ để giải quyết vấn đề tội lỗi. A-rôn dâng của lễ vật; Chúa Giê-xu dâng chính mình. Nhưng cả hai hành động này đều nhằm mục đích chuộc tội và giao hòa.
3. Sự Cần Thiết của Huyết: Trong cả hai hệ thống, huyết là yếu tố không thể thiếu. Luật pháp Cựu Ước nói "không đổ huyết thì không có sự tha tội" (Hê-bơ-rơ 9:22). A-rôn dùng huyết của con sinh; Chúa Giê-xu dùng huyết của Ngài. Huyết là biểu tượng của sự sống được dâng lên để chuộc sự sống đã mất.
4. Sự vào Nơi Rất Thánh: A-rôn vào Nơi Rất Thánh của đền tạm một lần mỗi năm; Chúa Giê-xu vào Nơi Rất Thánh thiên đàng một lần đủ cả, bằng huyết Ngài. Cả hai hành động này đều là sự vào trong sự hiện diện của Đức Chúa Trời để hoàn thành công việc chuộc tội.
Sự khác biệt giữa hai chức vụ không chỉ là sự cải tiến, mà là sự thay thế và hoàn thành một cách hoàn hảo. Sách Hê-bơ-rơ trình bày những khác biệt này rất rõ:
1. Ban Tế Lễ: A-rôn vs. Mên-chi-xê-dec: Chức vụ của A-rôn thuộc ban A-rôn, được lập trên luật pháp và có tính tạm thời, bởi các thầy tế lễ phải chết và chức vụ được truyền lại (Hê-bơ-rơ 7:23). Chức vụ của Chúa Giê-xu thuộc ban Mên-chi-xê-dec (Hê-bơ-rơ 5:6, 7:17), được lập trên lời hứa và quyền phép của sự sống vô hạn, vì Ngài là "Thượng Phẩm đời đời".
2. Của Lễ: Tạm Bợ và Liên Tục vs. Một Lần và Đời Đời: Các của lễ của A-rôn phải được dâng "mỗi ngày", "hằng năm", và không thể cất tội đi (Hê-bơ-rơ 10:1-4). Của lễ của Chúa Giê-xu chỉ một lần, "dâng chính mình", và có hiệu lực đời đời, cất tội đi hoàn toàn (Hê-bơ-rơ 9:26, 10:10).
3. Thượng Phẩm: Có Tội vs. Hoàn Toàn Thánh Khiết: A-rôn và các thầy tế lễ đều là người có tội, phải dâng tế lễ cho mình trước (Lê-vi Ký 9:7). Chúa Giê-xu là Thượng Phẩm "thánh, không tội, không ô uế" (Hê-bơ-rơ 7:26), không cần dâng tế lễ cho mình.
4. Hiệu Lực: Cho Dân Y-sơ-ra-ên vs. Cho Toàn Thế Gian: Chức vụ của A-rôn chủ yếu cho dân Y-sơ-ra-ên trong hệ thống luật pháp. Chức vụ của Chúa Giê-xu có hiệu lực cho "mọi người" (Hê-bơ-rơ 2:9), cho "những kẻ được kêu gọi" từ mọi dân tộc (Hê-bơ-rơ 9:15).
5. Nơi Thi hành Chức Vụ: Đền Tạm Dưới Đất vs. Thiên Đàng: A-rôn thi hành chức vụ trong đền tạm bằng tay làm, là hình bóng của sự thật (Hê-bơ-rơ 9:24). Chúa Giê-xu thi hành chức vụ trong thiên đàng, trước mặt Đức Chúa Trời, trong đền thờ thật.
Hiểu biết về chức vụ thượng phẩm của Chúa Giê-xu so với A-rôn không chỉ là kiến thức thần học, mà còn có những áp dụng thiết thực và biến đổi cho đời sống tin kính của chúng ta.
1. Sự Tin Cậy Hoàn Toàn vào Của Lễ Một Lần của Chúa Giê-xu: Chúng ta không cần phải liên tục "dâng của lễ" hay tìm cách chuộc tội cho mình. Công việc chuộc tội đã được Chúa Giê-xu hoàn thành "một lần đủ cả". Đời sống chúng ta phải được xây dựng trên sự tin cậy hoàn toàn vào giá trị vĩnh cửu của huyết Ngài, không trên những công việc hay nghi lễ của chúng ta.
2. Sự Tương Giao Trực tiếp với Đức Chúa Trời qua Thượng Phẩm Giê-xu: Vì Chúa Giê-xu là Thượng Phẩm đời đời và trung bảo của chúng ta, chúng ta có thể đến thẳng với Đức Chúa Trời trong sự cầu nguyện, không cần qua một hệ thống tế lễ hay người trung gian nào khác. Ngài luôn sống để cầu thay cho chúng ta (Hê-bơ-rơ 7:25).
3. Đời sống Thánh Khiết trong Sự Hiện Diện của Thượng Phẩm Thánh Khiết: Chúa Giê-xu là Thượng Phẩm hoàn toàn thánh khiết. Là những người thuộc về Ngài, được Ngài đại diện, chúng ta phải sống đời sống thánh khiết, tách biệt với tội lỗi, như là sự đáp ứng với địa vị cao trọng của Ngài.
4. Sự Bình an và Tự do từ Nghi lễ: Hiểu rằng chức vụ của Chúa Giê-xu đã hoàn thành và thay thế chức vụ tạm bợ của A-rôn cho chúng ta sự bình an và tự do. Chúng ta không bị ràng buộc vào những quy định nghi lễ phức tạp, nhưng được sống trong ân điển và sự tự do của Thánh Linh.
5. Sự Khích lệ trong Sự Phục vụ và Chức vụ: Chúa Giê-xu được xức dầu bằng Thánh Linh và quyền phép. Trong chức vụ và sự phục vụ của chúng ta trong Hội Thánh và trong thế gian, chúng ta cũng cần được Thánh Linh xức dầu và dẫn dắt, không chỉ bằng năng lực hay học thức của con người.
Chức vụ thầy tế lễ của A-rôn trong Cựu Ước là một hình bóng quan trọng, được Đức Chúa Trời thiết lập để dạy dân Y-sơ-ra-ên và cả chúng ta về sự nghiêm trọng của tội lỗi, về sự cần thiết của huyết chuộc tội, và về sự cần có một đấng trung bảo để đứng giữa con người và Đức Chúa Trời. Tuy nhiên, chức vụ này có những hạn chế và tính tạm bợ của nó.
Chúa Giê-xu Christ, trong chức vụ Thượng Phẩm của Ngài, đã đến để hoàn thành, thay thế và làm ứng nghiệm mọi hình bóng đó. Ngài là Thượng Phẩm theo ban Mên-chi-xê-dec, vĩnh cửu, thánh khiết, dâng của lễ một lần đủ cả bằng huyết Ngài, và có hiệu lực cho toàn thế gian. Sự hiểu biết này không chỉ làm sáng tỏ thần học về sự cứu rỗi, mà còn đem lại cho chúng ta sự tin cậy, bình an, và động lực để sống một đời sống thánh khiết, tương giao mật thiết với Đức Chúa Trời qua Đấng Trung Bảo vĩ đại của chúng ta.
Hãy luôn nhớ rằng, chúng ta có một Thượng Phẩm vĩ đại đã vượt qua các từng trời, là Chúa Giê-xu, Con Đức Chúa Trời, và Ngài luôn sống để cầu thay cho chúng ta (Hê-bơ-rơ 4:14-16). Trong Ngài, chúng ta có sự chuộc tội đời đời, sự vào nơi rất thánh thiên đàng, và sự bình an không thể lay chuyển.