Sáng-thế Ký 37

¹Gia-cốp, tại xứ của cha mình đã kiều ngụ, là xứ Ca-na-an.But Jacob lived in the land where his father had stayed, in the land of Canaan.

²Đây là chuyện dòng dõi của Gia-cốp. Giô-sép, tuổi mười bảy, chăn chiên với các anh mình; người đi kết bạn cùng con của Bi-la và con của Xinh-ba, hai vợ cha mình. Giô-sép thuật lại với cha các chuyện xấu của họ nói.This is the account of Jacob. Joseph, his seventeen-year-old son, was taking care of the flocks with his brothers. Now he was a youngster working with the sons of Bilhah and Zilpah, his father’s wives. Joseph brought back a bad report about them to their father.

³Vả, Y-sơ-ra-ên thương yêu Giô-sép hơn những con trai khác, vì là con muộn mình, nên may cho chàng một cái áo dài có nhiều sắc.Học hỏi thêm✕Áo dài nhiều sắc — Từ Hê-bơ-rơ 'ketonet passim' có thể nghĩa là một cái áo dài tay hoặc áo được trang trí phong phú, không nhất thiết là nhiều màu. Đó là một bộ áo đặc biệt đánh dấu Giô-sép là người được yêu thương, làm cho các anh càng thêm ganh ghét.Now Israel loved Joseph more than all his sons because he was a son born to him late in life, and he made a special tunic for him.

⁴Các anh thấy cha thương Giô-sép hơn bọn mình, bèn sanh lòng ganh ghét, chẳng có thế lấy lời tử tế nói cùng chàng được.When Joseph’s brothers saw that their father loved him more than any of them, they hated Joseph and were not able to speak to him kindly.

⁵Giô-sép có nằm chiêm bao, thuật lại cho các anh mình nghe; họ càng thêm ganh ghét nữa.Joseph had a dream, and when he told his brothers about it, they hated him even more.

⁶Người nói rằng: Tôi có điềm chiêm bao, xin các anh hãy nghe tôi thuật:He said to them, “Listen to this dream I had:

⁷Chúng ta đang ở ngoài đồng bó lúa, nầy bó lúa tôi đứng dựng lên, còn bó lúa của các anh đều đến ở chung quanh, sấp mình xuống trước bó lúa tôi.Học hỏi thêm✕Giấc mơ tiên tri — Giấc mơ của Giô-sép về các bó lúa sấp mình xuống trước bó lúa của mình là một lời tiên tri về quyền lực tương lai của chàng. Các anh hiểu ngay ý nghĩa của nó, và điều này đặt nền tảng cho toàn bộ câu chuyện về sự thăng tiến của Giô-sép tại Ê-díp-tô.There we were, binding sheaves of grain in the middle of the field. Suddenly my sheaf rose up and stood upright and your sheaves surrounded my sheaf and bowed down to it!”

⁸Các anh người bèn đáp rằng: Vậy, mầy sẽ cai trị chúng ta sao? mầy sẽ hành-quyền trên chúng ta sao? Họ càng ganh ghét hơn nữa, vì điềm chiêm bao và lời nói của chàng.Then his brothers asked him, “Do you really think you will rule over us or have dominion over us?” They hated him even more because of his dream and because of what he said.

⁹Giô-sép lại nằm chiêm bao nữa, thuật cùng các anh mình rằng: Tôi còn một điềm chiêm bao nữa: Nầy mặt trời, mặt trăng, và mười một ngôi sao đều sấp mình xuống trước mặt tôi!Then he had another dream, and told it to his brothers. “Look,” he said. “I had another dream. The sun, the moon, and eleven stars were bowing down to me.”

¹⁰Chàng thuật chiêm bao đó lại cho cha và các anh mình nghe; nhưng cha chàng quở mà hỏi rằng: Điềm chiêm bao của mầy đó có nghĩa chi? Có phải tao, mẹ, và các anh mầy đều phải đến sấp mình xuống đất trước mặt mầy chăng?When he told his father and his brothers, his father rebuked him, saying, “What is this dream that you had? Will I, your mother, and your brothers really come and bow down to you?”

¹¹Các anh lấy làm ganh ghét chàng; còn cha lại ghi nhớ lấy điều đó.Học hỏi thêm✕Phản ứng của Gia-cốp — Dù Gia-cốp quở trách Giô-sép, nhưng ông 'ghi nhớ lấy điều đó'—ông giữ những giấc mơ trong lòng, có lẽ cảm nhận rằng chúng đến từ Đức Chúa Trời. Điều này cho thấy đức tin của ông và chuẩn bị cho sự ứng nghiệm cuối cùng.His brothers were jealous of him, but his father kept in mind what Joseph said.

¹²Các anh chàng đi chăn chiên của cha tại Si-chem.When his brothers had gone to graze their father’s flocks near Shechem,

¹³Y-sơ-ra-ên nói cùng Giô-sép rằng: Các anh con có chăn bầy chiên tại Si-chem chăng? Lại đây, đặng cha sai con đi đến chúng nó. Giô-sép đáp rằng: Có con đây.Israel said to Joseph, “Your brothers are grazing the flocks near Shechem. Come, I will send you to them.” “I’m ready,” Joseph replied.

¹⁴Y-sơ-ra-ên biểu rằng: Con hãy đi, xem thử các anh con ra sao, và các bầy chiên thể nào; rồi đem tin về cho cha hay. Vậy, từ trũng Hếp-rôn, người sai Giô-sép đi đến Si-chem.So Jacob said to him, “Go now and check on the welfare of your brothers and of the flocks, and bring me word.” So Jacob sent him from the valley of Hebron.

¹⁵Có một người gặp chàng đi lạc trong đồng ruộng, liền hỏi và nói cùng chàng rằng: Ngươi tìm chi?When Joseph reached Shechem, a man found him wandering in the field, so the man asked him, “What are you looking for?”

¹⁶Đáp rằng: Tôi tìm các anh tôi. Xin hãy chỉ giùm tôi họ chăn bầy chiên nơi nào.He replied, “I’m looking for my brothers. Please tell me where they are grazing their flocks.”

¹⁷Người nói: Các anh ngươi ở đây đi rồi, vì tôi có nghe họ nói rằng: Ta hãy đi đến Đô-ta-in. Vậy, Giô-sép, đi tìm các anh mình, gặp được tại Đô-ta-in.The man said, “They left this area, for I heard them say, ‘Let’s go to Dothan.’” So Joseph went after his brothers and found them at Dothan.

¹⁸Các anh thấy chàng đi ở đàng xa, chưa đến gần, thì đã lập mưu để giết chàng.Now Joseph’s brothers saw him from a distance, and before he reached them, they plotted to kill him.

¹⁹Chúng bèn nói nhau rằng: Kìa, thằng nằm mộng đến kia!They said to one another, “Here comes this master of dreams!

²⁰Bây giờ, nào! chúng ta hãy giết nó đi, quăng xuống một cái hố nước nào đó; đoạn ta sẽ nói rằng nó đã bị thú rừng xé ăn, rồi sẽ xem các điềm chiêm bao của nó ra sao.Come now, let’s kill him, throw him into one of the cisterns, and then say that a wild animal ate him. Then we’ll see how his dreams turn out!”

²¹Ru-bên nghe qua lời đó, liền giải cứu chàng ra khỏi tay các anh mà rằng: Chúng ta đừng giết chết nó;When Reuben heard this, he rescued Joseph from their hands, saying, “Let’s not take his life!”

²²lại tiếp: Chúng ta chớ nên làm đổ máu ra; hãy liệng nó trong cái hố nước nơi đồng vắng kia, và đừng tra tay vào mình nó. Người nói vậy, có ý muốn giải cứu chàng khỏi tay họ, để trả chàng về cùng cha mình.Reuben continued, “Don’t shed blood! Throw him into this cistern that is here in the wilderness, but don’t lay a hand on him.” (Reuben said this so he could rescue Joseph from them and take him back to his father.)

²³Vừa khi Giô-sép đến gần các anh, họ bèn lột áo chàng, là áo có nhiều sắc đang mặc trong mình;When Joseph reached his brothers, they stripped him of his tunic, the special tunic that he wore.

²⁴rồi, bắt chàng đem quăng trong hố nước. Vả, hố khô cạn, chẳng có nước.Then they took him and threw him into the cistern. (Now the cistern was empty; there was no water in it.)

²⁵Đoạn, họ ngồi lại ăn. Nhướng mắt lên chợt thấy một đoàn dân Ích-ma-ên ở phía Ga-la-át đi đến, trên lưng lạc đà họ chở đầy thuốc thơm, nhũ hương và một dược đang đem đi đến xứ Ê-díp-tô.When they sat down to eat their food, they looked up and saw a caravan of Ishmaelites coming from Gilead. Their camels were carrying spices, balm, and myrrh down to Egypt.

²⁶Giu-đa bèn nói cùng các anh em rằng: Giết em ta mà giấu máu nó, có dùng cho ta được việc chi?Then Judah said to his brothers, “What profit is there if we kill our brother and cover up his blood?

²⁷Hè! hãy đem bán nó cho dân Ích-ma-ên và đừng tra tay vào mình nó; vì nó là em, là cốt nhục của chúng ta. Các anh em đều nghe theo lời người nói.Come, let’s sell him to the Ishmaelites, but let’s not lay a hand on him, for after all, he is our brother, our own flesh.” His brothers agreed.

²⁸Vả, khi những lái-buôn Ma-đi-an đi ngang qua, các anh kéo Giô-sép lên khỏi hố nước, rồi bán chàng giá hai mươi miếng bạc cho dân Ích-ma-ên đem qua xứ Ê-díp-tô.Học hỏi thêm✕Hai mươi miếng bạc — Đây là giá tiêu chuẩn cho một nô lệ (Lê-vi Ký 27:5). Điều này cũng báo trước việc Chúa Giê-su bị bán với giá ba mươi miếng bạc, dù số tiền khác nhau.(MAT 26:15)So when the Midianite merchants passed by, Joseph’s brothers pulled him out of the cistern and sold him to the Ishmaelites for twenty pieces of silver. The Ishmaelites then took Joseph to Egypt.

²⁹Ru-bên trở lại hố; nầy Giô-sép đâu mất rồi; bèn xé áo mình,Later Reuben returned to the cistern to find that Joseph was not in it! He tore his clothes,

³⁰trở lại nơi các em mình mà rằng: Ôi! đứa trẻ đâu mất rồi! còn tôi, sẽ đi đâu.returned to his brothers, and said, “The boy isn’t there! And I, where can I go?”

³¹Các anh giết một con dê đực, rồi lấy áo Giô-sép nhúng vào trong máu;So they took Joseph’s tunic, killed a young goat, and dipped the tunic in the blood.

³²đoạn, gởi cái áo nhiều sắc đó đem về cho cha mình và dặn nói rằng: Đây là vật chúng tôi đã kiếm được. Vậy, xin hãy nhìn coi, có phải áo của con trai cha chăng.Then they brought the special tunic to their father and said, “We found this. Determine now whether it is your son’s tunic or not.”

³³Gia-cốp nhìn và nói rằng: Ấy là áo của con trai ta đó; một thú dữ đã xé cấu nó! Quả thật Giô-sép đã bị phân thây rồi!He recognized it and exclaimed, “It is my son’s tunic! A wild animal has eaten him! Joseph has surely been torn to pieces!”

³⁴Người xé quần áo mình ra, lấy bao quấn ngang hông, và để tang lâu ngày cho con trai mình.Then Jacob tore his clothes, put on sackcloth, and mourned for his son many days.

³⁵Hết thảy con trai, con gái hiệp lại an ủi người, nhưng không chịu; bèn nói rằng: Ta để tang luôn xuống chốn âm phủ cùng con ta! Ấy đó, cha Giô-sép khóc than chàng như vậy.All his sons and daughters stood by him to console him, but he refused to be consoled. “No,” he said, “I will go to the grave mourning my son.” So Joseph’s father wept for him.

³⁶Các lái buôn Ma-đi-an đem Giô-sép đến xứ Ê-díp-tô, bán cho Phô-ti-pha, quan thị vệ của Pha-ra-ôn.Học hỏi thêm✕Phô-ti-pha — Phô-ti-pha, một quan của Pha-ra-ôn và là quan thị vệ, trở thành chủ của Giô-sép. Điều này đánh dấu sự khởi đầu của việc Giô-sép xuống Ê-díp-tô, nơi chàng cuối cùng sẽ được thăng tiến.Now in Egypt the Midianites sold Joseph to Potiphar, one of Pharaoh’s officials, the captain of the guard.