Sáng-thế Ký 14

¹Trong đời Am-ra-phên, vua Si-nê-a; A-ri-óc, vua Ê-la-sa; Kết-rô-Lao me, vua Ê-lam, và Ti-đanh, vua Gô-im,At that time Amraphel king of Shinar, Arioch king of Ellasar, Kedorlaomer king of Elam, and Tidal king of nations

²bốn vua hiệp lại tranh chiến cùng Bê-ra, vua Sô-đôm; Bi-rê-sa, vua Gô-mô-rơ; Si-nê-áp, vua Át-ma; Sê-mê-bê, vua Xê-bô-im, và vua Bê-la, tức là Xoa.went to war against Bera king of Sodom, Birsha king of Gomorrah, Shinab king of Admah, Shemeber king of Zeboiim, and the king of Bela (that is, Zoar).

³Các vua nầy hiệp lại tại trũng Si-điêm, bây giờ là biển muối.These last five kings joined forces in the Valley of Siddim (that is, the Salt Sea).

⁴Trong mười hai năm các vua nầy đều là chư-hầu của vua Kết-rô-Lao me; nhưng qua năm thứ mười ba, thì họ dấy loạn.For twelve years they had served Kedorlaomer, but in the thirteenth year they rebelled.

⁵Nhằm năm thứ mười bốn, Kết-rô-Lao-me cùng các vua đồng minh kéo quân đến dẹp dân Rê-pha-im ở đất Ách-tê-rót-Ca-na-im, dân Xu-xin tại đất Ham, dân Ê-mim ở trong đồng bằng Ki-ri-a-ta-im,In the fourteenth year, Kedorlaomer and the kings who were his allies came and defeated the Rephaites in Ashteroth Karnaim, the Zuzites in Ham, the Emites in Shaveh Kiriathaim,

⁶và dân Hô-rít tại núi Sê-i-rơ, cho đến nơi Ên-Ba-ran, ở gần đồng vắng.and the Horites in their hill country of Seir, as far as El Paran, which is near the desert.

⁷Đoạn, các vua thâu binh trở về, đến Suối Xử đoán, tức Ca-đe, hãm đánh khắp miền dân A-ma-léc, và dân A-mô-rít ở tại Hát-sát sôn-Tha-ma.Then they attacked En Mishpat (that is, Kadesh) again, and they conquered all the territory of the Amalekites, as well as the Amorites who were living in Hazazon Tamar.

⁸Các vua của Sô-đôm, Gô-mô-rơ, Át-ma, Xê-bô-im và vua Bê-la, tức là Xoa, bèn xuất trận và dàn binh đóng tại trũng Si-điêm,Then the king of Sodom, the king of Gomorrah, the king of Admah, the king of Zeboiim, and the king of Bela (that is, Zoar) went out and prepared for battle. In the Valley of Siddim they met

⁹đặng chống cự cùng Kết-rô-Lao-me, vua Ê-lam; Ti-đanh, vua Gô-im; Am-ra-phên, vua Si-nê-a, và A-ri-óc, vua Ê-la-sa; bốn vị đang địch cùng năm.Kedorlaomer king of Elam, Tidal king of nations, Amraphel king of Shinar, and Arioch king of Ellasar. Four kings fought against five.

¹⁰Vả, trong trũng Si-điêm có nhiều hố nhựa chai; vua Sô-đôm và vua Gô-mô-rơ thua chạy, sa xuống hố, còn kẻ nào thoát được chạy trốn trên núi.Étude✕Hố nhựa chai — 'Hố nhựa chai' là những hố chứa bitum, một loại nhựa đường đặc tự nhiên chảy ra từ lòng đất. Trong trận chiến, các vua của Sô-đôm và Gô-mô-rơ đã bị sa xuống các hố này khi họ chạy trốn—một mối nguy hiểm thực tế của thung lũng Biển Chết.Now the Valley of Siddim was full of tar pits. When the kings of Sodom and Gomorrah fled, they fell into them, but some survivors fled to the hills.

¹¹Bên thắng trận bèn cướp lấy hết của cải và lương thực của Sô-đôm và Gô-mô-rơ, rồi đi.The four victorious kings took all the possessions and food of Sodom and Gomorrah and left.

¹²Giặc cũng bắt Lót, là cháu của Áp-ram, ở tại Sô-đôm, và hết thảy gia tài người, rồi đem đi.They also took Abram’s nephew Lot and his possessions when they left, for Lot was living in Sodom.

¹³Có một người thoát được chạy đến báo điều đó cùng Áp-ram, là người Hê-bơ-rơ. Áp-ram ở tại lùm cây dẻ bộp của Mam-rê, là người A-mô-rít, anh của Ếch-côn và A-ne; ba người nầy đã có kết-ước cùng Áp-ram.Étude✕Các đồng minh của Áp-ram — A-ne, Ếch-côn và Mam-rê là những đối tác giao ước với Áp-ram, không chỉ là những người láng giềng thân thiện. Điều này giải thích lý do tại sao họ chiến đấu cùng ông và tại sao Áp-ram bảo vệ phần chiến lợi phẩm của họ trong câu 24.A fugitive came and told Abram the Hebrew. Now Abram was living by the oaks of Mamre the Amorite, the brother of Eshcol and Aner. (All these were allied by treaty with Abram.)

¹⁴Khi Áp-ram hay được cháu mình bị quân giặc bắt, bèn chiêu tập ba trăm mười tám gia nhân đã tập luyện, sanh đẻ nơi nhà mình, mà đuổi theo các vua đó đến đất Đan.Étude✕Tên Đan được đặt sau này — Thành Đan không được gọi là Đan vào thời của Áp-ram; đó là La-ít, về sau bị chi phái Đan chiếm lấy. Người viết sử dụng tên gọi sau này vốn đã quen thuộc để cho thấy Áp-ram đã đuổi theo họ xa đến mức nào.(JDG 18:29)When Abram heard that his nephew had been taken captive, he mobilized his 318 trained men who had been born in his household, and he pursued the invaders as far as Dan.

¹⁵Đoạn Áp-ram chia bọn đầy tớ mình ra, thừa ban đêm xông hãm quân nghịch, đánh đuổi theo đến đất Hô-ba ở về phía tả Đa-mách.Then, during the night, Abram divided his forces against them and defeated them. He chased them as far as Hobah, which is north of Damascus.

¹⁶Người thâu về đủ hết các tài vật mà quân giặc đã cướp lấy; lại cũng dẫn cháu mình, là Lót cùng gia tài người, đàn bà và dân chúng trở về.He retrieved all the stolen property. He also brought back his nephew Lot and his possessions, as well as the women and the rest of the people.

¹⁷Sau khi Áp-ram đánh bại Kết-rô-Lao-me và các vua đồng minh, thắng trận trở về, thì vua Sô-đôm ra đón rước người tại trũng Sa-ve, tức là trũng Vua.After Abram returned from defeating Kedorlaomer and the kings who were with him, the king of Sodom went out to meet Abram in the Valley of Shaveh (known as the King’s Valley).

¹⁸Mên-chi-xê-đéc, vua Sa-lem, sai đem bánh và rượu ra. Vả, vua nầy là thầy tế lễ của Đức Chúa Trời Chí cao,Étude✕Mên-chi-xê-đéc và Đấng Christ — Mên-chi-xê-đéc vừa là vua vừa là thầy tế lễ—một chức vụ mà dân Y-sơ-ra-ên sau này tách biệt riêng rẽ. Ông chúc phước cho Áp-ram nhân danh 'Đức Chúa Trời Chí cao,' và Hê-bơ-rơ chương 7 nói rằng vị vua kiêm thầy tế lễ này hướng về Chúa Giê-xu, vị vua kiêm thầy tế lễ đời đời cao trọng hơn Áp-ra-ham.(HEB 7:1)Melchizedek king of Salem brought out bread and wine. (Now he was the priest of the Most High God.)

¹⁹chúc phước cho Áp-ram và nói rằng: Nguyện Đức Chúa Trời Chí cao, là Đấng dựng nên trời và đất, ban phước cho Áp-ram!He blessed Abram, saying, “Blessed be Abram by the Most High God, Creator of heaven and earth.

²⁰Đáng ngợi khen thay Đức Chúa Trời Chí cao đã phó kẻ thù nghịch vào tay ngươi! Đoạn, Áp-ram lấy một phần mười về cả của giặc mà dâng cho vua đó.Étude✕Phần mười đầu tiên — Áp-ram dâng một phần mười của cải thu được cho Mên-chi-xê-đéc—đây là 'phần mười' đầu tiên trong Kinh Thánh, trước khi có luật pháp. Đây là sự tôn vinh tự nguyện dành cho thầy tế lễ của Đức Chúa Trời, chứ chưa phải là phần mười theo nghi thức bắt buộc sau này ở Y-sơ-ra-ên.(LEV 27:30)Worthy of praise is the Most High God, who delivered your enemies into your hand.” Abram gave Melchizedek a tenth of everything.

²¹Vua Sô-đôm bèn nói cùng Áp-ram rằng: Hãy giao người cho ta, còn của cải, thì ngươi thâu lấy.Then the king of Sodom said to Abram, “Give me the people and take the possessions for yourself.”

²²Áp-ram đáp lại rằng: Tôi giơ tay lên trước mặt Giê-hô-va Đức Chúa Trời Chí cao, Chúa Tể của trời và đất, mà thề rằng:Étude✕Sự từ chối của Áp-ram — Áp-ram từ chối nhận dù chỉ một sợi chỉ hay một dây giày từ vua Sô-đôm, để không ai có thể nói rằng họ đã làm cho ông trở nên giàu có. Trong chương tiếp theo, Đức Chúa Trời bày tỏ phần thưởng thật sự: 'Ta là cái khiên của ngươi và là phần thưởng rất lớn của ngươi.'(GEN 15:1)But Abram replied to the king of Sodom, “I raise my hand to the Lord, the Most High God, Creator of heaven and earth, and vow

²³Hễ của chi thuộc về vua, dầu đến một sợi chỉ, hay là một sợi dây giày đi nữa, tôi cũng chẳng hề lấy; e vua nói được rằng: Nhờ ta làm cho Áp-ram giàu có,that I will take nothing belonging to you, not even a thread or the strap of a sandal. That way you can never say, ‘It is I who made Abram rich.’

²⁴chỉ món chi của những người trẻ đã ăn, và phần của các người cùng đi với tôi, là A-ne, Ếch-côn và Mam-rê; về phần họ, họ hãy lấy phần của họ đi.I will take nothing except compensation for what the young men have eaten. As for the share of the men who went with me – Aner, Eshcol, and Mamre – let them take their share.”