Châm-ngôn 27

¹Chớ khoe khoang về ngày mai; Vì con chẳng biết ngày mai sẽ sanh ra điều gì.Do not boast about tomorrow; for you do not know what a day may bring forth.

²Hãy để cho kẻ khác khen ngợi con, miệng con chẳng nên làm; Để cho một người ngoài tán mỹ con, môi con đừng làm.Let another praise you, and not your own mouth; someone else, and not your own lips.

³Đá thì nặng, cát cũng nặng; Nhưng cơn tức giận của kẻ ngu dại còn nặng hơn cả hai.A stone is heavy and sand is weighty, but vexation by a fool is more burdensome than the two of them.

⁴Sự căm gan vốn hung dữ, và cơn giận như nước tràn ra; Nhưng ai đứng nổi trước sự ghen ghét?Wrath is cruel and anger is overwhelming, but who can stand before jealousy?

⁵Một lời quở trách tỏ tường Hơn là thương yêu giấu kín.Better is open rebuke than hidden love.

⁶Bạn hữu làm cho thương tích, ấy bởi lòng thành tín; Còn sự hôn hít của kẻ ghen ghét lấy làm giả ngụy.Faithful are the wounds of a friend, but the kisses of an enemy are excessive.

⁷Kẻ no nê giày đạp tàng mật dưới chân mình; Song điều gì đắng cũng lấy làm ngọt cho kẻ đói khát.The one whose appetite is satisfied loathes honey, but to the hungry mouth every bitter thing is sweet.

⁸Kẻ lưu lạc xa cách nơi ở của mình, Giống như chim bay đây đó khỏi ổ nó vậy.Like a bird that wanders from its nest, so is a person who wanders from his home.

⁹Dầu và thuốc thơm làm khoan khoái linh hồn; Lời khuyên do lòng bạn hữu ra cũng êm dịu dường ấy.Mafunzo✕Lời khuyên chân thành — Cụm từ tiếng Hê-bơ-rơ theo nghĩa đen là 'lời khuyên của linh hồn': lời khuyên chân thành, sâu tận tâm hồn của một người bạn cũng dễ chịu như dầu thơm và thuốc thơm.Ointment and incense make the heart rejoice, likewise the sweetness of one’s friend from sincere counsel.

¹⁰Chớ lìa bạn mình, hay là bạn của cha mình; Trong ngày hoạn nạn chớ đi đến nhà anh em mình: Một người xóm giềng gần còn hơn anh em xa.Do not forsake your friend and your father’s friend, and do not enter your brother’s house in the day of your disaster; a neighbor nearby is better than a brother far away.

¹¹Hỡi con, khá khôn ngoan, và làm vui lòng cha, Để cha có thế đáp lại cùng kẻ nào sỉ nhục cha.Be wise, my son, and make my heart glad, so that I may answer anyone who taunts me.

¹²Người khôn khéo thấy trước sự tai hại, bèn lo ẩn núp mình; Còn kẻ ngu muội cứ đi qua, và phải mang lấy tai vạ.A shrewd person sees danger and hides himself, but the naive keep right on going and suffer for it.

¹³Hãy lấy áo của người, vì người đã bảo lãnh cho kẻ lạ; Khá buộc người một của cầm, vì người đã đáp thế cho người dâm phụ.Mafunzo✕Áo làm vật cầm — Trong Y-sơ-ra-ên xưa, áo choàng thường được dùng làm vật thế chấp cho một khoản vay. Câu này bảo chủ nợ hãy lấy áo của kẻ dại dột bảo lãnh cho người lạ, trong khi nợ vẫn có thể đòi lại được.Take a man’s garment when he has given security for a stranger, and when he gives surety for a stranger, hold him in pledge.

¹⁴Kẻ nào chổi dậy sớm chúc phước lớn tiếng cho bạn hữu mình, Người ta sẽ kể điều đó là sự rủa sả.If someone blesses his neighbor with a loud voice early in the morning, it will be counted as a curse to him.

¹⁵Một máng xối dột luôn luôn trong ngày mưa lớn, Và một người đàn bà hay tranh cạnh, cả hai đều y như nhau.A continual dripping on a rainy day and a contentious wife are alike.

¹⁶Ai muốn ngăn giữ nàng, khác nào ngăn giữ gió, Và như tay hữu cầm lấy dầu vậy.Whoever hides her hides the wind or grasps oil with his right hand.

¹⁷Sắt mài nhọn sắt. Cũng vậy người bổ dưỡng diện mạo bạn hữu mình.Mafunzo✕Sắt mài nhọn sắt — Trước khi có thép hiện đại, dụng cụ bằng sắt được mài nhọn bằng cách cọ xát với một bề mặt sắt khác. Câu châm ngôn này hình dung bạn bè giúp nhau nên tốt hơn qua sự tiếp xúc chân thật, gần gũi—ma sát làm cả hai sắc bén hơn.As iron sharpens iron, so a person sharpens his friend.

¹⁸Ai săn sóc cây vả, sẽ ăn trái nó; Và kẻ nào hầu chủ mình ắt được tôn trọng.The one who tends a fig tree will eat its fruit, and whoever takes care of his master will be honored.

¹⁹Mặt dọi mặt trong nước thế nào, Lòng người đối với người cũng thế ấy.As in water the face is reflected as a face, so a person’s heart reflects the person.

²⁰Con mắt loài người chẳng hề chán, Cũng như âm phủ và vực sâu không hề đầy vậy.Mafunzo✕Âm phủ và vực sâu — Bản KJV dịch các từ Hê-bơ-rơ Sheol và Abaddon là 'địa ngục và sự hủy diệt.' Cả hai được mô tả là không bao giờ no đủ; mắt và ham muốn của con người cũng vô hạn như vậy.As Death and Destruction are never satisfied, so the eyes of a person are never satisfied.

²¹Lò thử bạc, dót thử vàng; Còn sự khen ngợi thử loài người.Mafunzo✕Sự khen ngợi như lò lửa — 'Lò thử' là một nồi nấu kim loại dùng để nấu chảy và tinh luyện bạc; lò lửa làm điều tương tự cho vàng. Cũng như lửa làm lộ ra và tinh luyện kim loại, sự khen ngợi làm lộ ra và thử nghiệm con người thật sự được tạo nên từ gì.As the crucible is for silver and the furnace is for gold, so a person is proved by the praise he receives.

²²Dầu con dùng chầy giã mà giã kẻ ngu dại trong cối Chung lộn với gạo, Thì sự điên dại nó cũng không lìa khỏi nó.Mafunzo✕Giã kẻ ngu dại — 'Giã' có nghĩa là đập hoặc nghiền, ở đây là dùng chầy trong cối. Sự phóng đại là có chủ ý: dù giã kẻ ngu dại như giã gạo, sự điên dại của nó cũng không lìa khỏi nó.If you should pound the fool in the mortar among the grain with the pestle, his foolishness would not depart from him.

²³Hãy rán biết cảnh trạng bầy chiên con, Và lo săn sóc các đoàn bò của con;Pay careful attention to the condition of your flocks, give careful attention to your herds,

²⁴Vì sự giàu có không lưu tồn mãi mãi, Và mũ triều thiên há còn đến đời đời sao?for riches do not last forever, nor does a crown last from generation to generation.

²⁵Cỏ khô đã mất đi, cỏ non bèn mọc ra, Và người ta thâu nhập rau cỏ núi.When the hay is removed and new grass appears, and the grass from the hills is gathered in,

²⁶Lông chiên con dùng làm áo xống cho con, Giá dê đực dùng mua đồng ruộng.the lambs will be for your clothing, and the goats will be for the price of a field.

²⁷Sữa dê có đủ làm đồ ăn cho con, Cho người nhà con, và đặng nuôi lấy các con đòi của con.And there will be enough goat’s milk for your food, for the food of your household, and for the sustenance of your servant girls.