Châm-ngôn 23

¹Khi con ngồi ăn bữa với một quan trưởng, Hãy xét kỹ người ở trước mặt con;When you sit down to eat with a ruler, consider carefully what is before you,

²Nếu con có láu ăn, Khá để con dao nơi họng con.İnceleme✕Dao kề cổ họng — Một ẩn dụ mạnh mẽ: nếu con bị cai trị bởi sự thèm ăn, hãy kiềm chế chính mình cách khẩn cấp như thể mạng sống con tùy thuộc vào điều đó. Sự nguy hiểm không phải là thức ăn, nhưng là bị cám dỗ và bị lợi dụng tại bàn tiệc của kẻ cai trị.and put a knife to your throat if you possess a large appetite.

³Chớ thèm món ngon của người, Vì là vật thực phỉnh gạt.Do not crave that ruler’s delicacies, for that food is deceptive.

⁴Con chớ chịu vật vã đặng làm giàu; Khá thôi nhờ cậy khôn ngoan riêng của con.Do not wear yourself out to become rich; be wise enough to restrain yourself.

⁵Con há liếc mắt vào sự giàu có sao? Nó đã chẳng còn nữa rồi; Vì nó quả hẳn có mọc cánh, Và bay lên trên trời như chim ưng vậy.When you gaze upon riches, they are gone, for they surely make wings for themselves, and fly off into the sky like an eagle!

⁶Chớ ăn bánh của kẻ có mắt gian ác, Và đừng tham muốn những món ngon của hắn.İnceleme✕Mắt gian ác — Trong Kinh Thánh, 'mắt gian ác' không phải là một cái nhìn phép thuật; nó mô tả một cái nhìn keo kiệt, miễn cưỡng. Một chủ nhà như vậy có thể nói 'ăn và uống,' nhưng lòng hắn oán giận chi phí.(DEU 15:9)Do not eat the food of a stingy person, do not crave his delicacies;

⁷Vì hắn tưởng trong lòng thể nào, thì hắn quả thể ấy. Hắn nói với con rằng: Hãy ăn uống đi; Nhưng trong lòng hắn chẳng hiệp cùng con.for he is like someone calculating the cost in his mind. “Eat and drink,” he says to you, but his heart is not with you;

⁸Miếng con đã ăn, con sẽ mửa ra, Và mất những lời hòa mĩ của con.you will vomit up the little bit you have eaten, and will have wasted your pleasant words.

⁹Chớ nói vào lỗ tai kẻ ngu muội; Vì nó sẽ khinh dể sự khôn ngoan của các lời con.Do not speak in the ears of a fool, for he will despise the wisdom of your words.

¹⁰Chớ dời đi mộc giới cũ, Đừng vào trong đồng ruộng của kẻ mồ côi;İnceleme✕Mộc giới và đấng cứu chuộc — Dời đi một hòn đá mộc giới cũ là trộm đất thừa hưởng. Kẻ mồ côi không có người bảo vệ loài người, nhưng Đức Chúa Trời là 'đấng cứu chuộc' của họ—một người bảo vệ gia đình quyền năng, người bênh vực duyên cớ của họ.Do not move an ancient boundary stone, or take over the fields of the fatherless,

¹¹Vì Đấng cứu chuộc của họ vốn quyền năng, Sẽ binh vực sự cáo tụng của chúng nó nghịch với con.for their Protector is strong; he will plead their case against you.

¹²Hãy chuyên lòng về sự khuyên dạy, Và lắng tai nghe các lời tri thức.Apply your heart to instruction and your ears to the words of knowledge.

¹³Chớ tha sửa phạt trẻ thơ; Dầu đánh nó bằng roi vọt, nó chẳng chết đâu. Khi con đánh nó bằng roi vọt,Do not withhold discipline from a child; even if you strike him with the rod, he will not die.

¹⁴Ắt giải cứu linh hồn nó khỏi âm phủ.İnceleme✕Roi và âm phủ — Bản KJV 'địa ngục' ở đây dịch từ tiếng Hê-bơ-rơ 'Sheol,' nơi của kẻ chết. 'Roi' là hình ảnh của sự khôn ngoan cho sự sửa phạt; điểm chính là sự sửa phạt có thể cứu một đứa trẻ khỏi con đường hủy diệt.If you strike him with the rod, you will deliver him from death.

¹⁵Hỡi con, nếu lòng con khôn ngoan, Thì lòng ta cũng sẽ được vui mừng;My child, if your heart is wise, then my heart also will be glad;

¹⁶Phải, chính ruột gan ta sẽ hớn hở Khi miệng con nói điều ngay thẳng.İnceleme✕Ruột gan và thận — 'Ruột gan' là một từ tiếng Việt chỉ nội tạng sâu kín. Trong thành ngữ Hê-bơ-rơ, thận đại diện cho bản ngã sâu kín, ẩn giấu—vì vậy nội tâm của người cha vui mừng khi con trai mình nói điều ngay thẳng.my soul will rejoice when your lips speak what is right.

¹⁷Lòng con chớ phân bì với kẻ hung ác; Nhưng hằng ngày hãy kính sợ Đức Giê-hô-va.Do not let your heart envy sinners, but rather be zealous in fearing the Lord all the time.

¹⁸Vì quả hẳn có sự thưởng thiện, Và sự trông đợi của con sẽ chẳng thành ra luống công.For surely there is a future, and your hope will not be cut off.

¹⁹Hỡi con, hãy nghe và trở nên khôn ngoan, Khá dẫn lòng con vào đường chánh.Listen, my child, and be wise, and guide your heart on the right way.

²⁰Chớ đồng bọn cùng những bợm rượu, Hoặc với những kẻ láu ăn;Do not spend time among drunkards, among those who eat too much meat,

²¹Vì bợm rượu và kẻ láu ăn sẽ trở nên nghèo; Còn kẻ ham ngủ sẽ mặc rách rưới.because drunkards and gluttons become impoverished, and drowsiness clothes them with rags.

²²Hãy nghe lời cha đã sanh ra con, Chớ khinh bỉ mẹ con khi người trở nên già yếu.Listen to your father who begot you, and do not despise your mother when she is old.

²³Hãy mua chân lý, Sự khôn ngoan, sự khuyên dạy, và sự thông sáng; chớ hề bán đi.Acquire truth and do not sell it – wisdom, and discipline, and understanding.

²⁴Cha người công bình sẽ có sự vui vẻ lớn, Và người nào sanh con khôn ngoan sẽ khoái lạc nơi nó.The father of a righteous person will rejoice greatly; whoever fathers a wise child will have joy in him.

²⁵Ước gì cha và mẹ con được hớn hở, Và người đã sanh con lấy làm vui mừng.May your father and your mother have joy; may she who bore you rejoice.

²⁶Hỡi con, hãy dâng lòng con cho cha, Và mắt con khá ưng đẹp đường lối của cha.Give me your heart, my son, and let your eyes observe my ways;

²⁷Vì kỵ nữ vốn là một cái hố sâu, Và dâm phụ là một cái hầm hẹp.İnceleme✕Kỵ nữ và dâm phụ — Trong Châm-ngôn, 'kỵ nữ' không chỉ đơn giản là một người không quen biết. Nó mô tả một người phụ nữ bị cấm đoán ngoài giao ước, thường là một người ngoại tình hoặc vô đạo đức. Hình ảnh là một cái hố sâu hẹp mà từ đó khó thoát ra.for a prostitute is like a deep pit; a harlot is like a narrow well.

²⁸Nàng đứng rình như một kẻ trộm, Làm cho thêm nhiều kẻ gian tà trong bọn loài người.Indeed, she lies in wait like a robber, and increases the unfaithful among men.

²⁹Ai bị sự hoạn nạn? Ai phải buồn thảm? Ai có sự tranh cạnh? Ai than xiết? Ai bị thương tích vô cớ? Ai có con mắt đỏ?Who has woe? Who has sorrow? Who has contentions? Who has complaints? Who has wounds without cause? Who has dullness of the eyes?

³⁰Tất những kẻ nán trễ bên rượu, Đi nếm thứ rượu pha.Those who linger over wine, those who go looking for mixed wine.

³¹Chớ xem ngó rượu khi nó đỏ hồng, Lúc nó chiếu sao trong ly, Và tuôn chảy dễ dàng;Do not look on the wine when it is red, when it sparkles in the cup, when it goes down smoothly.

³²Rốt lại, nó cắn như rắn, Chít như rắn lục;Afterward it bites like a snake, and stings like a viper.

³³Hai mắt con sẽ nhìn người dâm phụ, Và lòng con sẽ nói điều gian tà;Your eyes will see strange things, and your mind will speak perverse things.

³⁴Thật, con sẽ như người nằm giữa đáy biển, Khác nào kẻ nằm trên chót cột buồm vậy.And you will be like one who lies down in the midst of the sea, and like one who lies down on the top of the rigging.

³⁵Con sẽ nói rằng: Người ta đập tôi, nhưng tôi không đau; Người ta đánh tôi, song tôi không nghe biết: Khi tôi tỉnh dậy, tôi sẽ trở lại tìm uống nó nữa.You will say, “They have struck me, but I am not harmed! They beat me, but I did not know it! When will I awake? I will look for another drink.”