Châm-ngôn 1

¹Châm ngôn của Sa-lô-môn, con trai Đa-vít, Vua Y-sơ-ra-ên:The Proverbs of Solomon son of David, king of Israel:

²Đặng khiến cho người ta hiểu biết sự khôn ngoan và điều khuyên dạy, Cùng phân biệt các lời thông sáng;To learn wisdom and moral instruction, and to discern wise counsel.

³Để nhận lãnh điều dạy dỗ theo sự khôn ngoan, Sự công bình, lý đoán, và sự chánh trực;To receive moral instruction in skillful living, in righteousness, justice, and equity.

⁴Hầu cho người ngu dốt được sự khôn khéo, Gã trai trẻ được sự tri thức và sự dẽ dặt.Mafunzo✕Sự khôn khéo nghĩa là sự thận trọng — Trong bản KJV, 'subtilty' (sự khôn khéo) không phải là một loại xảo quyệt xấu; nó có nghĩa là kỹ năng thực tế và sự phân biệt. 'Người ngu dốt' (simple) nghĩa là ngây thơ và dễ bị dẫn dắt, không phải ngu xuẩn. Sự khôn ngoan ban cho những người dễ tin sự suy xét tốt.To impart shrewdness to the morally naive, and a discerning plan to the young person.

⁵Kẻ khôn sẽ nghe và thêm lên sự học vấn, Người thông sáng sẽ được rộng mưu trí,(Let the wise also hear and gain instruction, and let the discerning acquire guidance! )

⁶Để hiểu biết châm ngôn, thí dụ, Và lời của người khôn ngoan, cùng câu đố nhiệm của họ.Mafunzo✕Câu đố nhiệm là những câu hỏi hóc búa — Trong bản KJV, 'dark sayings' (câu đố nhiệm) có nghĩa là những câu hỏi hóc búa hoặc những câu nói khôn ngoan khó hiểu, không phải những điều ác hoặc bí ẩn. Trong Châm-ngôn, một châm ngôn thường hoạt động như một câu hỏi hóc búa: bạn cần suy ngẫm về nó để thấy được sự thật.To discern the meaning of a proverb and a parable, the sayings of the wise and their riddles.

⁷Sự kính sợ Đức Giê-hô-va là khởi đầu sự tri thức; Còn kẻ ngu muội khinh bỉ sự khôn ngoan và lời khuyên dạy.Mafunzo✕Sự kính sợ Đức Giê-hô-va — Trong Châm-ngôn, 'sự kính sợ Đức Giê-hô-va' là sự kính sợ và phục tùng tôn kính, không phải sự kinh hoàng sợ hãi. Nó là nền tảng và điểm khởi đầu của sự tri thức thật. 'Kẻ ngu muội' ở đây là người cứng đầu về mặt đạo đức, không phải không thông minh. Lời chân lý tương tự được lặp lại trong Thi thiên 111:10.Fearing the Lord is the beginning of moral knowledge, but fools despise wisdom and instruction.

⁸Hỡi con, hãy nghe lời khuyên dạy của cha, Chớ bỏ phép tắc của mẹ con;Listen, my child, to the instruction from your father, and do not forsake the teaching from your mother.

⁹Vì ấy sẽ như một dây hoa trên đầu con, Giống như những vòng đeo quanh cổ của con.For they will be like an elegant garland on your head, and like pendants around your neck.

¹⁰Hỡi con, nếu kẻ tội nhân kiếm thế quyến dụ con, Chớ khứng theo.My child, if sinners try to entice you, do not consent!

¹¹Nếu chúng nó nói: "Hãy đến cùng chúng ta, phục rình làm đổ huyết người, Núp đợi hại vô cớ kẻ chẳng tội;If they say, “Come with us! We will lie in wait to shed blood; we will ambush an innocent person capriciously.

¹²Chúng ta sẽ nuốt sống chúng nó như âm phủ, Và còn nguyên vẹn như kẻ xuống mồ mả;We will swallow them alive like Sheol, those full of vigor like those going down to the Pit.

¹³Chúng ta sẽ được các thứ của báu, Chất đầy nhà chúng ta những của cướp;We will seize all kinds of precious wealth; we will fill our houses with plunder.

¹⁴Hãy lấy phần ngươi với chúng ta, Chúng ta cả thảy sẽ có một túi bạc mà thôi."Join with us! We will all share equally in what we steal.”

¹⁵Hỡi con, đừng đi đường cùng chúng nó; Hãy cấm giữ chân con, chớ vào lối của họ;My child, do not go down their way, withhold yourself from their path;

¹⁶Vì chân chúng nó chạy đến sự ác, Lật đật làm đổ huyết ra.for they are eager to inflict harm, and they hasten to shed blood.

¹⁷Vì giăng lưới ra trước mặt các loài có cánh Lấy làm luống công thay;Mafunzo✕Một cái lưới giăng giữa ban ngày — Một cái lưới có thể nhìn thấy sẽ không bắt được con chim nào; con chim sẽ tránh nó. Tuy nhiên, những tội nhân này lại lao vào một cái bẫy rõ ràng như vậy—chính là kế hoạch ác độc của họ. Họ chọn sự hủy diệt mà một con chim cũng đủ khôn ngoan để thoát khỏi.Surely it is futile to spread a net in plain sight of any bird,

¹⁸Chính những người ấy thật phục mưu làm đổ huyết mình ra, Và núp rình hại mạng sống mình.but these men lie in wait for their own blood, they ambush their own lives!

¹⁹Đó là đường của những kẻ tham lợi bất nghĩa; Lợi như thể đoạt lấy mạng sống của kẻ được nó.Such are the ways of all who gain profit unjustly; it takes away the life of those who obtain it!

²⁰Sự khôn ngoan hô lên ngoài đường, Cất tiếng dội ra nơi phố chợ;Mafunzo✕Sự khôn ngoan hô lên ngoài đường — Trong bản KJV, 'without' (ngoài) có nghĩa là ở bên ngoài. Sự khôn ngoan được hình dung như một người phụ nữ công khai kêu gọi trên đường phố và tại các cổng thành—trung tâm của đời sống công cộng ở Israel cổ đại. Bà không ẩn mình; bà kêu gọi mọi người một cách công khai.Wisdom calls out in the street, she shouts loudly in the plazas;

²¹Khôn ngoan kêu la ở đầu đường dộn dực ồn ào; Tại cửa thành, và nội trong thành người phán lời mình ra,at the head of the noisy streets she calls, in the entrances of the gates in the city she utters her words:

²²Mà rằng: Hỡi kẻ ngu dốt, các ngươi sẽ mến sự ngu dại cho đến bao giờ? Kẻ nhạo báng sẽ ưa sự nhạo báng, Và kẻ dại dột sẽ ghét sự tri thức cho đến chừng nào?“How long will you simpletons love naiveté? How long will mockers delight in mockery and fools hate knowledge?

²³Nhân vì ta trách các ngươi, các ngươi khá trở lại; Kìa, ta sẽ đổ thần linh ta trên các ngươi; Ta sẽ làm cho các ngươi biết những lời của ta.If only you will respond to my rebuke, then I will pour out my thoughts to you and I will make my words known to you.

²⁴Bởi vì ta kêu gọi, mà các ngươi không khứng nghe, Ta giơ tay ta ra, lại chẳng có ai chủ ý;However, because I called but you refused to listen, because I stretched out my hand but no one paid attention,

²⁵Nhưng các ngươi đã bỏ hết lời khuyên dạy ta, Không chịu lời quở trách ta;because you neglected all my advice, and did not comply with my rebuke,

²⁶Nên trong lúc các ngươi bị tai nạn, ta cũng sẽ chê cười, Khi sự sợ hãi giáng cho các ngươi, ắt ta sẽ nhạo báng;so I myself will laugh when disaster strikes you, I will mock when what you dread comes,

²⁷Khi sự sợ hãi các ngươi xảy đến thình lình như gió bão, Tai nạn xông vào các ngươi như cơn trốt, Và sự ngặt nghèo, khốn cực giáng trên các ngươi.when what you dread comes like a whirlwind, and disaster strikes you like a devastating storm, when distressing trouble comes on you.

²⁸Bấy giờ chúng nó sẽ kêu cầu cùng ta, nhưng ta sẽ không đáp lời; Sáng sớm chúng nó sẽ tìm ta, nhưng không gặp được.Then they will call to me, but I will not answer; they will diligently seek me, but they will not find me.

²⁹Ấy bởi vì chúng nó ghét sự hiểu biết, Không chọn lấy sự kính sợ Đức Giê-hô-va,Because they hated moral knowledge, and did not choose to fear the Lord,

³⁰Cũng không muốn theo sự khuyên dạy ta, Và chê bai các lời quở trách ta;they did not comply with my advice, they spurned all my rebuke.

³¹Vì vậy chúng nó sẽ ăn bông trái của đường lối mình, Và được no nê mưu chước của riêng mình.Therefore they will eat from the fruit of their way, and they will be stuffed full of their own counsel.

³²Vì sự bội nghịch của kẻ ngu dốt sẽ giết chúng nó, Và sự yên ổn của kẻ dại dột sẽ làm hại cho chúng nó.Mafunzo✕Sự yên ổn nghĩa là sự tự mãn — Từ 'prosperity' (sự yên ổn) trong bản KJV ở đây có nghĩa là sự dễ dãi hoặc tự mãn vô lo: sự an toàn giả tạo khiến một người không cảm thấy cần phải lắng nghe. Điều hủy diệt kẻ ngu dốt không phải là sự giàu có mà là sự phớt lờ đầy tự mãn đối với sự khôn ngoan.For the waywardness of the simpletons will kill them, and the careless ease of fools will destroy them.

³³Nhưng ai khứng nghe ta ắt sẽ ở an nhiên vô sự, Được bình tịnh, không sợ tai họa nào.But the one who listens to me will live in security, and will be at ease from the dread of harm.