Châm-ngôn 15

¹Lời đáp êm nhẹ làm nguôi cơn giận; Còn lời xẳng xớm trêu thạnh nộ thêm.A gentle response turns away anger, but a harsh word stirs up wrath.

²Lưỡi người khôn ngoan truyền ra sự tri thức cách phải; Nhưng miệng kẻ ngu muội chỉ buông điều điên cuồng.The tongue of the wise treats knowledge correctly, but the mouth of the fool spouts out folly.

³Con mắt Đức Giê-hô-va ở khắp mọi nơi, Xem xét kẻ gian ác và người lương thiện.The eyes of the Lord are in every place, keeping watch on those who are evil and those who are good.

⁴Lưỡi hiền lành giống như một cây sự sống; Song lưỡi gian tà làm cho hư nát tâm thần.Mafunzo✕Cây sự sống — “Hiền lành” ở đây có nghĩa là “chữa lành”. Trong Châm-ngôn, “cây sự sống” là hình ảnh được rút ra từ vườn Ê-đen: những lời khôn ngoan, chữa lành là những lời đem lại sự sống, trong khi lời nói gian tà làm tan nát tâm thần con người.(GEN 2:9)Speech that heals is like a life-giving tree, but a perverse tongue breaks the spirit.

⁵Kẻ ngu dại khinh sự khuyên dạy của cha mình; Còn ai giữ theo lời quở trách trở nên khôn khéo.A fool rejects his father’s discipline, but whoever heeds reproof shows good sense.

⁶Trong nhà người công bình có nhiều vật quí; Song trong huê lợi kẻ gian ác có điều rối loạn.In the house of the righteous is abundant wealth, but the income of the wicked brings trouble.

⁷Môi người khôn ngoan rải sự tri thức ra; Nhưng lòng kẻ ngu muội chẳng làm như vậy.The lips of the wise spread knowledge, but not so the heart of fools.

⁸Của tế lễ kẻ gian ác lấy làm gớm ghiếc cho Đức Giê-hô-va; Song lời cầu nguyện của người ngay thẳng được đẹp lòng Ngài.The Lord abhors the sacrifices of the wicked, but the prayer of the upright pleases him.

⁹Đường lối kẻ ác lấy làm gớm ghiếc cho Đức Giê-hô-va; Nhưng Ngài thương mến người nào theo sự công bình.The Lord abhors the way of the wicked, but he loves those who pursue righteousness.

¹⁰Sự hình phạt nặng nề dành cho kẻ bỏ chánh lộ; Và kẻ ghét lời quở trách sẽ chết mất.Severe discipline is for the one who abandons the way; the one who hates reproof will die.

¹¹Âm phủ và chốn trầm luân còn ở trước mặt Đức Giê-hô-va thay, Phương chi lòng của con cái loài người!Mafunzo✕Âm phủ và chốn trầm luân — “Âm phủ” là Sê-ôn, ngôi mộ/cõi chết; “chốn trầm luân” là A-bát-đôn, nơi của sự hủy diệt. Những nơi sâu thẳm, tối tăm nhất này đều hoàn toàn hiện rõ trước mặt Đức Chúa Trời—vì vậy không có lòng người nào mà Ngài không biết.Death and Destruction are before the Lord – how much more the hearts of humans!

¹²Kẻ nhạo báng không ưa người ta quở trách mình; Hắn không muốn đến cùng người khôn ngoan.The scorner does not love one who corrects him; he will not go to the wise.

¹³Lòng khoái lạc làm cho mặt mày vui vẻ; Nhưng tại lòng buồn bã trí bèn bị nao sờn.A joyful heart makes the face cheerful, but by a painful heart the spirit is broken.

¹⁴Lòng người thông sáng tìm kiếm sự tri thức; Còn lỗ miệng kẻ ngu muội nuôi lấy mình bằng sự điên cuồng.The discerning heart seeks knowledge, but the mouth of fools feeds on folly.

¹⁵Các ngày kẻ bị hoạn nạn đều là gian hiểm; Song lòng vui mừng dự yến tiệc luôn luôn.All the days of the afflicted are bad, but one with a cheerful heart has a continual feast.

¹⁶Thà có ít của mà kính sợ Đức Giê-hô-va, Còn hơn là tài sản nhiều mà bối rối cặp theo.Better is little with the fear of the Lord than great wealth and turmoil with it.

¹⁷Thà một món rau mà thương yêu nhau, Còn hơn ăn bò mập béo với sự ganh ghét cặp theo.Better a meal of vegetables where there is love than a fattened ox where there is hatred.

¹⁸Người hay giận gây điều đánh lộn; Nhưng người chậm nóng giận làm nguôi cơn tranh cãi.A quick-tempered person stirs up dissension, but one who is slow to anger calms a quarrel.

¹⁹Đường kẻ biếng nhác như một hàng rào gai; Còn nẻo người ngay thẳng được ban bằng.The way of the sluggard is like a hedge of thorns, but the path of the upright is like a highway.

²⁰Con khôn ngoan làm vui vẻ cha nó; Còn đứa ngu muội khinh bỉ mẹ mình.A wise child brings joy to his father, but a foolish person despises his mother.

²¹Kẻ thiếu trí hiểu lấy sự điên dại làm vui; Song người khôn sáng sửa đường mình ngay thẳng rồi đi.Folly is a joy to one who lacks sense, but one who has understanding follows an upright course.

²²Đâu không có nghị luận, đó mưu định phải phế; Nhưng nhờ có nhiều mưu sĩ, mưu định bèn được thành.Plans fail when there is no counsel, but with abundant advisers they are established.

²³Miệng hay đáp giỏi khiến người vui vẻ; Và lời nói phải thì lấy làm tốt biết bao!A person has joy in giving an appropriate answer, and a word at the right time – how good it is!

²⁴Con đường sự sống của người khôn ngoan dẫn lên trên, Để tránh khỏi âm phủ ở dưới thấp.The path of life is upward for the wise person, to keep him from going downward to Sheol.

²⁵Đức Giê-hô-va sẽ đánh đổ nhà kẻ kiêu ngạo; Nhưng Ngài làm vững chắc các mộc giới của kẻ góa bụa.Mafunzo✕Mộc giới của kẻ góa bụa — Các cột mốc đánh dấu đất đai gia đình trong thời Y-sơ-ra-ên cổ đại. Việc dời các cột mốc này để cướp đất của người góa bụa là một tội ác nghiêm trọng. Đức Giê-hô-va hứa sẽ bảo vệ những người yếu thế và đánh đổ những kẻ kiêu ngạo áp bức họ.The Lord tears down the house of the proud, but he maintains the boundaries of the widow.

²⁶Các mưu ác lấy làm gớm ghiếc cho Đức Giê-hô-va; Song lời thanh sạch đẹp lòng Ngài.The Lord abhors the plans of the wicked, but pleasant words are pure.

²⁷Người tham lợi làm rối loạn nhà mình; Còn ai ghét của hối lộ sẽ được sống.Mafunzo✕Của hối lộ — Từ ngữ Hê-bơ-rơ đằng sau “của hối lộ” ở đây mang nghĩa là quà tặng, nhưng ngữ cảnh cho thấy đây là những khoản hối lộ—lợi lộc thu được từ sự bất chính. Sự tham lam như vậy làm hại cả gia đình; từ chối của hối lộ sẽ bảo toàn sự sống.(EXO 23:8)The one who is greedy for gain troubles his household, but whoever hates bribes will live.

²⁸Lòng người công bình suy nghĩ lời phải đáp; Nhưng miệng kẻ ác buông ra điều dữ.The heart of the righteous considers how to answer, but the mouth of the wicked pours out evil things.

²⁹Đức Giê-hô-va xa cách kẻ ác; Nhưng Ngài nghe lời cầu nguyện của người công bình.The Lord is far from the wicked, but he hears the prayer of the righteous.

³⁰Sự sáng con mắt khiến lòng vui vẻ; Và một tin lành làm cho xương cốt được béo tốt.Mafunzo✕Xương cốt được béo tốt — Trong tiếng Hê-bơ-rơ, “làm cho xương cốt được béo tốt” là một thành ngữ chỉ sự khỏe mạnh và sức sống. Một tin lành không chỉ đem lại cảm giác dễ chịu—nó còn đem lại sức mạnh và sự thịnh vượng cho toàn bộ con người.A bright look brings joy to the heart, and good news gives health to the body.

³¹Kẻ nào nghe lời quở trách của sự sống Sẽ được ở giữa các người khôn ngoan.The person who hears the reproof that leads to life is at home among the wise.

³²Ai từ chối sự khuyên dạy khinh bỉ linh hồn mình. Nhưng ai nghe lời quở trách được sự thông sáng.The one who refuses correction despises himself, but whoever hears reproof acquires understanding.

³³Sự kính sợ Đức Giê-hô-va dạy dỗ điều khôn ngoan; Và sự khiêm nhượng đi trước sự tôn trọng.Mafunzo✕Sự kính sợ Đức Giê-hô-va — Trong Châm-ngôn, cụm từ được lặp lại này có nghĩa là sự tôn kính và phục tùng trong tin cậy, không phải là nỗi kinh hoàng sợ hãi. Đó là nền tảng của sự khôn ngoan, vì vậy sự khiêm nhượng là con đường dẫn đến sự tôn trọng.The fear of the Lord provides wise instruction, and before honor comes humility.