Châm-ngôn 14

¹Người nữ khôn ngoan xây cất nhà mình; Song kẻ ngu dại lấy tay mình mà phá hủy nó đi.अध्ययन✕Nhà nghĩa là gia đình — Trong tư tưởng Hê-bơ-rơ, "nhà" thường có nghĩa là gia đình và gia sản, không chỉ đơn thuần là một tòa nhà. Người nữ khôn ngoan xây dựng gia đình mình; kẻ ngu dại tự tay phá hủy nó bằng chính những lựa chọn của mình.Every wise woman builds her household, but a foolish woman tears it down with her own hands.

²Ai đi theo sự ngay thẳng kính sợ Đức Giê-hô-va; Còn ai ăn ở tà vạy khinh bỉ Ngài,The one who walks in his uprightness fears the Lord, but the one who is perverted in his ways despises him.

³Trong miệng kẻ ngu dại có cây roi đánh phạt sự kiêu ngạo nó; Song môi người khôn ngoan giữ lấy người.In the speech of a fool is a rod for his back, but the words of the wise protect them.

⁴Đâu không có bò, đó máng cỏ trống không; Nhưng nhiều hoa lợi do nơi sức bò đực mà ra.अध्ययन✕Bò và máng cỏ — Một câu châm ngôn về nông nghiệp: máng ăn trống không nghĩa là không có bò để cày cấy, vì vậy máng cỏ "sạch" thật ra là dấu hiệu của sự nghèo nàn. Bò đem lại công việc khó nhọc — và một vụ mùa bội thu.Where there are no oxen, the feeding trough is clean, but an abundant harvest is produced by strong oxen.

⁵Người chứng trung thành không hề nói dối; Còn kẻ làm chứng gian buông lời dối trá.A truthful witness does not lie, but a false witness breathes out lies.

⁶Kẻ nhạo báng tìm khôn ngoan, mà không gặp; Song sự tri thức lấy làm dễ cho người thông sáng.The scorner seeks wisdom but finds none, but understanding is easy for a discerning person.

⁷Hãy dan xa khỏi mặt kẻ ngu muội, Con sẽ chẳng tìm được môi khôn ngoan nơi nó.Leave the presence of a foolish person, or you will not understand wise counsel.

⁸Sự trí huệ của người khôn khéo, ấy là hiểu rõ đường lối mình; Nhưng sự điên cuồng của kẻ ngu muội là sự phỉnh gạt.The wisdom of the shrewd person is to discern his way, but the folly of fools is deception.

⁹Kẻ ngu dại bỉ báng tội lỗi; Nhưng người ngay thẳng có được ơn của Đức Chúa Trời.Fools mock at reparation, but among the upright there is favor.

¹⁰Lòng nhìn biết sự cay đắng của lòng; Một người ngoại không chia vui với nó được.The heart knows its own bitterness, and with its joy no one else can share.

¹¹Nhà kẻ gian ác sẽ bị đánh đổ; Song trại người ngay thẳng sẽ được hưng thạnh.The household of the wicked will be destroyed, but the tent of the upright will flourish.

¹²Có một con đường coi dường chánh đáng cho loài người; Nhưng đến cuối cùng nó thành ra nẻo sự chết.अध्ययन✕Một lời cảnh báo được lặp lại — Câu này được lặp lại gần như nguyên văn trong Châm-ngôn 16:25. Sự lặp lại nhấn mạnh việc con người dễ dàng tự lừa dối mình như thế nào — tin vào một con đường "coi dường chánh đáng" — dẫn đến sự hủy diệt.(PRO 16:25)There is a way that seems right to a person, but its end is the way that leads to death.

¹³Dầu trong lúc cười cợt lòng vẫn buồn thảm; Và cuối cùng sự vui, ấy là điều sầu não.Even in laughter the heart may ache, and the end of joy may be grief.

¹⁴Lòng kẻ nào lìa xa Đức Chúa Trời sẽ được no nê sự kết quả của mình; Còn người lành nhờ chính mình mà được thỏa nguyện.The backslider will be paid back from his own ways, but a good person will be rewarded for his.

¹⁵Kẻ ngu dốt tin hết mọi lời; Nhưng người khôn khéo xem xét các bước mình.A naive person believes everything, but the shrewd person discerns his steps.

¹⁶Người khôn ngoan sợ và tránh khỏi điều ác; Song kẻ ngu muội ở xấc xược, và có lòng cậy mình.A wise person is cautious and turns from evil, but a fool throws off restraint and is overconfident.

¹⁷Người nóng nảy làm điên làm dại; Và kẻ toan mưu ác bị ghét.A person who has a quick temper does foolish things, and a person with crafty schemes is hated.

¹⁸Kẻ ngu muội được sự điên dại làm cơ nghiệp; Song người khôn ngoan được đội mão triều thiên bằng tri thức.The naive inherit folly, but the shrewd are crowned with knowledge.

¹⁹Người ác phục trước mặt người thiện; Và kẻ dữ cúi lạy ở ngoài cửa người công bình.Those who are evil will bow before those who are good, and the wicked will bow at the gates of the righteous.

²⁰Người nghèo khó dầu láng giềng cũng ghét bỏ; Nhưng bằng hữu của người giàu thì nhiều thay.A poor person is disliked even by his neighbors, but those who love the rich are many.

²¹Ai khinh bỉ kẻ lân cận mình phạm tội; Còn ai thương xót người khốn khó lấy làm có phước thay.The one who despises his neighbor sins, but whoever is kind to the needy is blessed.

²²Kẻ toan mưu ác há chẳng lầm lạc sao? Còn nhân từ và chân thật thuộc về người toan mưu thiện.Do not those who devise evil go astray? But those who plan good exhibit faithful covenant love.

²³Trong các thứ công việc đều có ích lợi; Nhưng miệng nói nhiều chỉ dẫn đến sự thiếu thốn.In all hard work there is profit, but merely talking about it only brings poverty.

²⁴Giàu có là mão triều thiên cho người khôn ngoan; Còn điên cuồng của kẻ ngây dại chỉ là điên cuồng.The crown of the wise is their riches, but the folly of fools is folly.

²⁵Kẻ làm chứng chân thật giải cứu linh hồn người ta; Song kẻ nào nói dối gây sự phỉnh gạt.A truthful witness rescues lives, but the one who breathes lies brings deception.

²⁶Trong sự kính sợ Đức Giê-hô-va có nơi nương cậy vững chắc; Và con cái Ngài sẽ được một nơi ẩn núp.अध्ययन✕Sự kính sợ Đức Giê-hô-va — "Sự kính sợ Đức Giê-hô-va" là chủ đề trung tâm của sách Châm-ngôn — đó là sự tôn kính và tin cậy nơi Đức Chúa Trời, chứ không phải là sự kinh hoàng. Ở đây, đó là nơi nương cậy vững chắc và là nguồn sự sống giúp chúng ta tránh xa những cạm bẫy chết người.In the fear of the Lord one has strong confidence, and it will be a refuge for his children.

²⁷Sự kính sợ Đức Giê-hô-va vốn một nguồn sự sống, Đặng khiến người ta tránh khỏi bẫy sự chết.The fear of the Lord is like a life-giving fountain, to turn people from deadly snares.

²⁸Dân sự đông đảo, ấy là sự vinh hiển của vua; Còn dân sự ít, ấy khiến cho quan tướng bị bại.A king’s glory is the abundance of people, but the lack of subjects is the ruin of a ruler.

²⁹Kẻ nào chậm nóng giận có thông sáng lớn; Nhưng ai hay nóng nảy tôn lên sự điên cuồng.The one who is slow to anger has great understanding, but the one who has a quick temper exalts folly.

³⁰Lòng bình tịnh là sự sống của thân thể; Còn sự ghen ghét là đồ mục của xương cốt.A tranquil spirit revives the body, but envy is rottenness to the bones.

³¹Kẻ hà hiếp người nghèo khổ làm nhục Đấng Tạo hóa mình; Còn ai thương xót người bần cùng tôn trọng Ngài.अध्ययन✕Đức Chúa Trời và người nghèo — Hà hiếp người nghèo khổ là làm nhục Đấng Tạo hóa của họ, bởi vì Đức Chúa Trời đồng hóa mình với những người yếu thế. Thương xót người bần cùng là một cách tôn trọng chính Đức Chúa Trời.(PRO 17:5)The one who oppresses the poor insults his Creator, but whoever shows favor to the needy honors him.

³²Kẻ ác bị đánh đổ trong sự gian ác mình; Nhưng kẻ công bình vẫn có nơi nương cậy, dầu trong khi chết.The wicked will be thrown down in his trouble, but the righteous have refuge even in the threat of death.

³³Sự khôn ngoan ở tại lòng người thông sáng; Còn điều ở trong lòng kẻ ngu muội được lộ ra.Wisdom rests in the heart of the discerning; it is known even in the heart of fools.

³⁴Sự công bình làm cho nước cao trọng; Song tội lỗi là sự hổ thẹn cho các dân tộc.Righteousness exalts a nation, but sin is a disgrace to any people.

³⁵Vua làm ơn cho tôi tớ nào ăn ở khôn sáng; Nhưng cơn thạnh nộ vua nổi nghịch cùng kẻ gây sự hổ thẹn.The king shows favor to a wise servant, but his wrath falls on one who acts shamefully.